Latijns-Amerika is een vulkaan

Vluchthaven Miami

Toen vorige week de president van Bolivia na massale politieke protesten moest aftreden, vluchtte Gonzalo Sánchez de Lozada naar een plek waar hij een welwillend oor zou vinden. «Hier in Miami probeer ik te herstellen van de schok en de schande», zei de ex-president tegen journalisten, nadat hij was afgezet door een opstand tegen zijn plan om het gas van het land te verkopen aan Amerika.

Gelukkig voor Sánchez de Lozada zijn er genoeg andere inwoners van Miami die precies weten hoe schokkend en beschamend het voelt om de macht te verliezen aan een linkse her opleving in Latijns-Amerika. Er zijn er in feite zo veel dat hij een lokale steungroep zou kunnen vormen voor lijders aan post revolutionair stress-syndroom.

Potentiële leden: ex-president van Venezuela Carlos Andres Pérez, die parttime in Miami ging wonen nadat hij in 1993 werd afgezet op beschuldiging van corruptie, alsmede collega Venezolaan-Miamista Carlos Fernández, een van de leiders van de mislukte staatsgreep tegen president Chávez. Ex-president van Ecuador Gustavo Noboa zou ook langs kunnen komen, aangezien hij in augustus probeerde naar Miami te vluchten om een corruptieonderzoek in eigen land te ontlopen.

De groep zou kunnen worden gecompleteerd met Francisco Hernández. Hij nam deel aan de Varkensbaai-invasie in 1961, en heeft, als president van de Cuban American National Foundation, sindsdien altijd het afzetten van Fidel Castro beraamd.

Decennialang is Miami de favoriete vluchthaven geweest voor de uitgespuugde rechtervleugel van Latijns-Amerika: als het volk genoeg heeft van de politici die er verantwoordelijk voor zijn dat ze arm blijven, worden de ex-heersers regelmatig opgeslokt door Miami. Zo machtig is de Florida Factor in de Latijns-Amerikaanse politiek dat João Pedro Stedile, een van de oprichters van de machtige Landless People Movement in Brazilië (mst) maandag half schertsend een publiek in Toronto voorhield dat als de elites van Brazilië de hervormingen blijven ondermijnen die president Inacio «Lula» da Silva heeft beloofd, zij uiteindelijk ook op zoek zouden moeten naar een appartement in South Beach.

Maar Florida is ook het onderkomen voor een ander soort ballingen, mensen die hun vaderland in Latijns-Amerika en de Cariben niet hebben verlaten om te ontsnappen aan een heroplevend links, maar om te ontkomen aan het rechtse beleid van veel van diezelfde in ongenade gevallen politici.

Op 20 november zullen de twee Miami’s op elkaar botsen als de stad gastheer is van een belangrijke top voor de voor gestelde Free Trade Area of the America’s, een plan voor de grootste en meest verstrekkende vrijhandelszone in de wereld.

61 procent van de inwoners van Miami City is immigrant. De armste stad in Amerika is in veel opzichten een miniatuur van Amerika als geheel.

Er is geen betere manier om te begrijpen hoe de politiek van vrije handel Latijns-Amerika en de Cariben heeft verwoest dan aan de hand van de levensverhalen van Florida’s successieve golven immigranten. Toen privatisering en deregulering van de financiële sector twee jaar terug een economische crash veroorzaakten in Argentinië, verhuisden 180.000 Argentijnen naar Miami om werk te zoeken.

Ze worden vergezeld door een nieuwe klasse van Mexicaanse immigranten: ontslagen arbeiders uit de «maquiladora»-fabrieken van het land. Toen Mexico zich tien jaar geleden aansloot bij het North American Free Trade Agreement werden deze exportfabrieken gesteund als Mexico’s ontsnapping aan de armoede. Maar in de afgelopen drie jaar zijn meer dan 215.000 maquiladora-arbeiders hun baan kwijtgeraakt. Veel van de contracten zijn naar China gegaan, terwijl veel van de arbeiders naar Florida zijn getrokken, om zich te voegen bij de 700.000 niet-gedocumenteerde immigranten van de staat.

Toen hij in juni getuigde voor het Congres maakte Lucas Benítez, landbouwer en lid van de Coalition for Immokalee Workers gewag van een andere reden achter de migratie naar Miami. «Duizenden van ons die in Florida belanden, zijn gedwongen ons land te verlaten vanwege de gevolgen van de vrijehandelsverdragen, die onze landen hebben overspoeld met goedkope landbouwproducten uit de Verenigde Staten en Canada, waardoor het voor ons onmogelijk werd de gewassen te verkopen die we generaties lang hebben geteeld.»

Tijdens de ftaa-top volgende maand zal het in Miami wemelen van vergelijkbare verhalen. «We zullen de ware diversiteit van Miami laten zien en de mythe onderuit halen dat het alleen maar rechtse Cubanen zijn», zegt Kameelah Benjamin-Fuller, een van de organisatoren van de anti-ftaa-demonstraties.

Er zal nog een andere mythe worden ontkracht: de mythe die beweert dat Latijns-Amerika snakt naar dit handelsverdrag.

De laatste grote ftaa-top was in april 2001 in Quebec City. In de tweeënhalf jaar daarna is de politiek van vrije handel zwaar onder vuur komen te liggen in Latijns-Amerika en is de politieke kaart ingrijpend gewijzigd.

Centrum-linkse kandidaten zijn aan de macht gekomen in Brazilië en Ecuador, met de belofte te regeren in het belang van de armen. In Argentinië hebben volksprotesten de neo liberale regering van Fernando de La Rúa verdreven, en verhinderd dat Carlos Menem, die massaprivatisering en deregulering naar Argentinië bracht, een comeback kon maken. Recente peilingen wijzen uit dat Uruguay en Peru kunnen volgen.

Kiezers zijn ondubbelzinnig geweest in hun afwijzing van verdere concessies aan buitenlandse multinationals en geldschieters. Maar desondanks blijven politici die op de macht joegen met de belofte van verandering steeds weer hun moed verliezen zo gauw ze die macht hebben. En die bangigheid eist een zware politieke tol. In Brazilië is de steun voor Lula aan het slinken als gevolg van zijn vruchteloze «zero hunger»-programma. In Ecuador kelderde de steun voor Gutiérrez nadat hij ermee instemde arbeidswetten af te zwakken om het Internationaal Monetair Fonds te behagen.

En in Bolivia hebben de boeren en arbeiders die vorige week hun president dwongen naar Miami te vluchten duidelijk gemaakt dat als de nieuwe president zijn beloften breekt ook hij het niet lang zal uithouden.

Maandag omschreef João Pedro Stedile van het mst Latijns-Amerika als «een vulkaan». Dat betekent dat zelfs de linkse politici maar beter voorzichtig kunnen zijn met waar ze mee instemmen op de ftaa-top in november. Ze zouden wel eens in Miami kunnen belanden. Voorgoed.

© The Nation

Vertaling: Rob van Erkelens