VN-prijs vernoemd naar dictator

VN-organisatie Unesco, gericht op armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling, reikt volgende maand een nieuwe jaarlijkse prijs uit voor wetenschappelijk onderzoek dat bijdraagt aan de verhoging van de menselijke levensstandaard. Een mooi initiatief, ware het niet dat de prijs vernoemd is naar, en gefinancierd door, Teodoro Obiang, dictator van Equatoriaal-Guinea.

De bevolking van dit rijke oliestaatje aan de Afrikaanse westkust leeft in grote armoede. Een korte schets: de levensstandaard in Equatoriaal-Guinea is extreem slecht, mensen lijden aan ondervoeding, de gemiddelde leeftijd schommelt rond vijftig jaar, vrouwen worden gediscrimineerd, vrijheid van meningsuiting bestaat niet, verkiezingen worden vervalst, (politiek) gevangenen worden gemarteld en intimidatie, afpersing en willekeurige arrestaties kenmerken het politieke bestel, waardoor de bevolking in angst leeft.

Al deze informatie is overigens terug te vinden in VN-rapporten. Obiang weigert iets te veranderen aan de situatie. Terwijl hij miljarden aan olie-inkomsten ter beschikking heeft. De kloof tussen het bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking en de positionering op de armoede-index is nergens zo groot als in Equatoriaal-Guinea, zo meldt - wederom - een VN-rapport. Het geld verdwijnt geruisloos in de zakken van de kleptocratische elite.

Vijfentwintig mensenrechtenorganisaties van over de hele wereld hebben in een gezamenlijke brief gevraagd om af te zien van de prijsuitreiking, die Obiang de komende vijf jaar met drie miljoen dollar financiert. ‘Een politiek leider met een dergelijke staat van dienst is de positieve bevestiging van Unesco niet waard’, schrijven zij aan Irina Bokova, directeur-generaal van Unesco. Obiangs reputatie van ‘corruptie en misbruik druist in tegen de principes die Unesco zegt voor te staan’.

Ondertussen staat Bokova machteloos. Vorige maand heeft zij het Unesco-bestuur op de hoogte gesteld van de kritiek, zo schrijft zij in haar reactie, ‘maar geen enkel bestuurslid maakte van de gelegenheid gebruik om een negatieve mening te uiten, of om kritische vraagtekens te plaatsen bij de prijs’. In de formele statuten van de prijsuitreiking uit het bestuur haar ‘grote dankbaarheid’ voor Obiangs generositeit. Het zal de Equatoriaal-Guineanen vreemd in de oren klinken, als zij hier al hoogte van krijgen. Waarschijnlijk niet.

Enkele jaren geleden raakte de VN-mensenrechtencommissie in diskrediet doordat veel van de deelnemende lidstaten zelf mensenrechten schonden. Haar opvolger, de VN-mensenrechtenraad, wordt ook bekritiseerd. De raad zou worden gecontroleerd door landen uit het Midden-Oosten en Afrika met ondersteuning van China, Rusland of Cuba; landen die elkaar lijken te beschermen voor kritiek. Nu is opnieuw de geloofwaardigheid van een VN-organisatie in het geding. Hoe is het mogelijk dat Unesco meewerkt aan de zelfverheerlijking van een dictator? Het antwoord is simpel: de organisatie is moreel failliet.

Bij de oprichting van de Verenigde Naties ondertekenden vijftig landen het VN-handvest. Alle landen deelden waarden van vrijheid en rechtvaardigheid. Sociale vooruitgang en de bevordering van fundamentele mensenrechten golden als politieke doelstellingen. In de praktijk heeft het moreel universalisme plaatsgemaakt voor moreel relativisme, omdat alle soevereine staten het recht hebben om toe te treden tot de Verenigde Naties. Volgens de gegevens van Freedom House (een internationale non-gouvernementele organisatie die onderzoek verricht naar democratie, politieke vrijheid en mensenrechten) zijn slechts 89 van de 192 VN-lidstaten ‘vrije democratieën’.

Ook in het bestuur van Unesco is de balans verstoord. De meerderheid van de deelnemende lidstaten wordt getypeerd als ‘niet- of gedeeltelijk vrij’. Het effect is dat de organisatie ontvankelijk is voor behoeften van dictaturen. Zolang continuering van lidmaatschap - van de VN als geheel, of haar organisaties specifiek - niet afhankelijk wordt van criteria van democratisch bestuur blijft de situatie ongewijzigd.

De uitreiking van de Unesco-Obiang Nguema Mbasogo-prijs is overigens al twee maal uitgesteld, niet vanwege de kritiek, maar door het tekort aan aanmeldingen. Schijnbaar willen weinig wetenschappers worden geassocieerd met de prijs. Wat volgt is een prijsuitreiking zonder echte winnaars. Alleen Obiang zal zijn glimlach niet kunnen verbergen.