Televisie: ‘Worsteling van de Groenmens’

Voetafdruk

Medium tv
Doe zo lang mogelijk met het ding dat je hebt en koop daarna tweedehands © Hans Bouma/ VPRO

‘Welkom in de wereld van klimaatapathie en ecodilemma’s’ – zo luidt Tegenlichts gesproken inleiding op Worsteling van de Groenmens. Slaat dat neologisme op milieutijgers of op de zorgelijke groenmens in onszelf? Beide. Er worden mensen geportretteerd die hun leven en omgeving ingrijpend herinrichten. Plus anderen die zich daarop al dan niet groepsgewijs oriënteren. Dat betreft nog altijd maar een klein deel van onze, laat staan de wereldbevolking, vandaar de openingszin: ‘Hoe kan het dat we zo lang horen over opwarming van de aarde, maar nauwelijks de noodzaak tot veranderen voelen?’

Menig antwoord wordt gegeven: probleem te groot; individuele gedragsverandering (glas, plastic scheiden) óf te futiel óf een excuus om zichzelf andere, grotere ‘zonden’ wel toe te staan; de ander (de buurman of China) is veel erger; ons als recht ervaren en als deel van onze identiteit gevoelde verlangen vlees te eten, te vliegen en shoppen. En er is de antigroenmens natuurlijk, wiens agressieve reactie al dan niet uit schuldgevoel voortkomt. Ik heb de stomme mazzel dat ik als puber, zestig jaar her, uit sentimentele overwegingen vegetariër werd – maar wat een irritatie en redeneerlust dat toen al opwekte: het kleinste stukje leer in je garderobe als argument om het abattoir te kunnen laten groeien en bloeden. Inmiddels gaat het bij vlees al lang niet meer alleen om ethiek (hoewel de bio-industrie dat aspect alleen maar urgenter maakte), maar om collectief lijfsbehoud. Maar vleesloosheid alleen is niets om trots op te zijn: mijn voetafdruk, die van de westerling, is sowieso ver boven het wereldgemiddelde.

Een van de hoofdpersonen is Babette Porcelijn, die zocht naar de tien factoren met de meeste impact op het klimaat. Nergens te vinden. Ze zamelde geld in en liet uitzoeken. Het ergste zijn complexe elektronica. Om het gif dat vrijkomt voor het maken van één laptop te neutraliseren zijn tweeduizend 50-meter-zwembaden nodig. Dus doe zo lang mogelijk met het ding dat je hebt en koop daarna tweedehands. De cijfers en tabellen die zij tekent zijn angstaanjagend. We hebben de westerse impact op klimaat en milieu niet verlaagd maar verplaatst naar elders. We zien, als bij een ijsberg, maar 20 procent, terwijl onder water (elders) ontbossing, vervuiling en uitstoot (samen 80 procent) plaatsvinden. Tegelijk zegt ze, zoals ook andere voortrekkers in de film: doe het omdat je je er goed bij voelt, laat je niet verpletteren.

Een variant op optimisme als morele plicht. En levensvreugd als plicht. Maar omdat wij niet, zoals Porcelijn, honderden bomen planten (om te compenseren dat ze naar een milieuconferentie vloog), is radicaal ingrijpen van bovenaf onvermijdelijk, zegt Amitav Ghosh in Smeltend Zwitserleven bij Tegenlicht van afgelopen zondag. Die moet u vooral inhalen voor u de ‘groenmens’ gaat zien. Volgens Ghosh moeten we onze overheden dwingen draconisch te worden. En weten opwarmingsontkenners wel degelijk wat speelt, maar rekenen ze op een ecologische catastrofe waarbij zijzelf de dans ontspringen. Moge dat wellicht te paranoïde klinken, de rest van zijn analyses is relevant. Indrukwekkend de Peruaanse berggids die energiegigant rwe door een Duitse rechter medeverantwoordelijk heeft laten verklaren voor het gletsjersmelten dat zijn dorp met een catastrofe bedreigt.


Jorien van Nes, Worsteling van de Groenmens, VPRO, zondag 18 maart, NPO2, 21.05 uur