Voilà, de rekening

IS HET TE CYNISCH gedacht, of kan het zijn dat sommige Europese leiders alweer uitkijken naar het tijdperk van na Obama? Naar een terugkeer van de oude, vertrouwde verhoudingen, waarin een Republikeinse president iedere poging tot internationale samenwerking blokkeert? Waarin, zeg, een Balkenende zich onomwonden voorstander kan tonen van een stevige bankenheffing of bonusbelasting, met de zekerheid dat zulke plannen toch stuklopen op een Amerikaans veto?En ja, dan houdt het op - u weet wel, de internationale concurrentiepositie. Het zou een nationale of Europese Alleingang onmogelijk maken, want dan trekken de bedrijven weg.

Voorlopig is Obama er nog, en hoe. Bij de klimaattop leek de Amerikaanse regering even haar oude solokoers te varen, maar vorige week stelde de Amerikaanse president een bankenheffing voor. Met de speciale belasting moet een groot deel van de bijna 120 miljard dollar worden opgehaald die de staat verloor op de redding van Wall Street. Het achterliggende idee is simpel. De wereld kampt met de ergste economische crisis sinds de jaren dertig. Veroorzakers van de crisis zijn de financiële jongens die te veel risico’s namen. Om te voorkomen dat alleen de belastingbetaler opdraait voor hun slechte gedrag moeten de banken betalen.
Wie kan daar iets tegen inbrengen? Veel bijval kreeg Obama desondanks niet voor zijn plannen. De Europese leiders draaien om de hete brij heen, na maandenlang geklaagd te hebben over de Amerikaanse onwil om Wall Street aan te pakken. Brown en Sarkozy hebben meer vertrouwen in de door hen voorgestelde bonusbelasting. De Duitse bondskanselier Merkel gelooft in een heffing op financiële transacties, premier Balkenende in de goedheid van de mens.
Voor de plannen van Obama, Brown, Sarkozy en Merkel valt stuk voor stuk wat te zeggen. Op elke variant valt ook het nodige af te dingen. Een nieuwe crisis zal er in elk geval niet mee voorkomen worden. Maar één argument staat als een huis. Overheden kampen door de crisis met grote schulden. Er is geld nodig. Waarom dan zoals in Nederland met recordbezuinigingen de bevolking laten bloeden, als de werkelijke schuldigen al weer recordbonussen uitdelen?
Hoe de banken de rekening gepresenteerd krijgen, doet er in dat opzicht niet zo veel toe. Hoofdzaak is dát het gebeurt. Hoe langer elke grootmacht vasthoudt aan zijn eigen stokpaardje, hoe groter de kans dat er niets van komt. Hoe meer verschillende regelingen, hoe makkelijker het bovendien is voor multinationale ondernemingen om overheden als vanouds tegen elkaar uit te spelen.
Met het nieuwe voorstel van Obama is er geen enkel excuus meer voor niets doen. Dit is het moment voor Europa om aan te haken. Als het er in zo'n situatie nóg niet van komt dat de banken voor de crisis boeten, heeft niemand schuld aan dat fiasco - geen Amerika, geen China, geen concurrentiepositie - buiten de Europese regeringsleiders zelf. Het is nu of nooit.