FILM

Vol haat, vol liefde

London River

‘Ik bedoel, wie spreekt nou Arábisch!’ zegt Elisabeth Sommers (Brenda Blethyn) in London River, tegen de lerares Arabisch van haar dochter, die sinds de aanslagen van 7 juli 2005 in Londen spoorloos is. ‘Eigenlijk… wij allemaal’, antwoordt de lerares. Waarop Elisabeth zegt: ‘Nou, ik niet.’
Als Elisabeth, een vrouw van middelbare leeftijd, in Londen arriveert, schrikt ze zich rot als iemand haar groet met: ‘Salaam!’ Het blijkt de eigenaar van het huis te zijn waarin haar dochter woont. Een moslim! Nauwelijks te geloven.
Elisabeth’s gevoel van ongemak over de aanwezigheid van moslims in Londen is noch toe te schrijven aan haar verwarde geestestoestand, noch aan de mogelijkheid dat ze echt niet wist dat er zo veel moslims in Londen wonen. Eerder reageert ze zo uit ingehouden woede en nauwelijks verholen haat. Al dagenlang, sinds de reis van haar boerderij op Guernsey naar Londen, volgt ze het nieuws van de terreuraanslagen op de voet en ziet ze met stijgende verbazing hoe de wereld die ze kent of denkt te kennen, hagelwit en galmend met the Queen’s English, of op z’n minst Cockney, ogenschijnlijk binnen een paar uur transformeert tot een exotische metropool waarin zij deel is van de minderheid, en waarin vreemde talen de lingua franca vormen. De aanslagen in de Londense metro en op buslijn 30 in Tavistock Square en de zorg over haar verdwenen dochter wakkeren haar angst voor het onbekende aan. In een telefoongesprek met haar broer zegt ze bang te zijn dat haar dochter ‘bekeerd’ is, alsof dat hersenspoeling betekent, en dat het in de stad wel ‘krioelt’ van de moslims. Dan ontmoet ze Ousmane (Sotigui Kouyaté), een Frans sprekende Noord-Afrikaan die uit Frankrijk naar Londen is gekomen, omdat zijn zoon, die hij sinds diens zesde jaar niet heeft gezien, ook zoek is sinds de aanslagen. Ousmane en Elisabeth blijken meer raakpunten te hebben dan hun verdwenen kinderen: beiden werken bijvoorbeeld in de natuur, zij op de boerderij op Guernsey, hij als bosbeheerder in Frankrijk. Langzaam went de vreemde cultuur en kan Elisabeth zelfs grappen maken over de mogelijke veranderingen die haar te wachten staan. Op haar dochters voice-mail spreekt ze in: ‘Betekent dit nou dat ik een nieuwe hoed moet gaan kopen?’
Regisseur Rachid Bouchareb geeft het multiculturele Londen vorm met een gestroopte visuele stijl: grauwe beelden van drukke straten en boze én vriendelijke mensen, begeleid door melancholieke, bitterzoete jazz. Deze stijl máákt London River. De film is een ode aan de gemengde stad, een smeltkroes van volken en godsdiensten, tegelijk fascinerend en afstotelijk, gevaarlijk en uitnodigend. Vol haat, vol liefde. Een enkele keer gaat Bouchareb te ver in het uitbeelden van de culturele verschillen tussen Elisabeth en Ousmane. Wanneer het bijvoorbeeld overduidelijk is dat ze uit totaal tegenovergestelde werelden komen, laat hij Ousmane toch nog zeggen, nota bene tegen een Engelse vrouw: ‘Thee, slechts met citroen.’ Een onbedoeld grappig schoonheidsfoutje.
Uiteindelijk is London River geslaagd, vooral dankzij de uitstekende Brenda Blethyn, wier carrière aantoont dat ze even thuis is in een Amerikaanse sitcom of dramaserie als in een Engels kostuumdrama. Blethyn weet een precieze balans te vinden tussen de weerzinwekkende en sympathieke eigenschappen van haar personage. Haar Elisabeth laat niet alleen zien dat angst voor ‘de ander’ een alledaags verschijnsel in de multiculturele samenleving is, maar ook dat er alle reden is om die angst te overwinnen.

Te zien vanaf 8 oktober