Volledige transparantie over asielzoekers móet

Op Twitter spatte afgelopen week de verontwaardiging er weer eens vanaf. Deze keer ging het over ‘criminele asielzoekers’. ‘Mark, doofpot-Harbers’, ‘ernstige delicten van criminele asielzoekers onder het tapijt geveegd’, ‘verduistering van cijfers’, ‘we worden de hele dag begodverdomd’, ‘corrupte partijen stoppen de criminele praktijken van asielzoekers in de doofpot’, ‘met Marianne Vaatstra was het hetzelfde, die is ook ontvoerd door criminele asielzoekers’, ‘dat krijg je als je het volk voorliegt’, #pinokkio, #stemzeweg…

Het begon een week eerder toen Mark Harbers, staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, de jaarlijkse ‘rapportage’ met alle cijfers over migratie en asiel in 2018 naar de Tweede Kamer stuurde. Voor het eerst voegde hij ook cijfers over incidenten toe waarbij asielzoekers afgelopen jaar waren betrokken. Hij wilde open en transparant zijn over dit gevoelige onderwerp. Uit die lijst bleek dat afgelopen jaar asielzoekers waren betrokken bij 4600 incidenten, waarvan de top-tien bestond uit winkeldiefstallen (ruim tweeduizend), zakkenrollen, eenvoudige mishandeling en belediging.

Juist in deze tijd van hypergevoeligheid voedt alles het wantrouwen

Journalisten van De Telegraaf – altijd alert als het gaat om asielzoekers en criminaliteit – doken in de duizend incidenten die door het ministerie van J&V waren weggezet onder het kopje ‘overig’. Wat bleek? Daaronder waren ook zware delicten geschaard als poging tot moord en doodslag (31), aanranding (47), verkrachting (4) en zware mishandeling (51). De krantenkop twee dagen later was te voorspellen: ‘Het ministerie probeert zware delicten asielzoekers weg te moffelen’.

Waren de cijfers bewust ‘weggemoffeld’? De staatssecretaris zei in eerste instantie van niet. ‘Het waren de cijfers van de politie’, verdedigde hij zich in de Kamer. Maar in zijn laatste Kamerbrief schreef Harbers dat uit een reconstructie, die hij daarna had laten maken binnen zijn ministerie, bleek dat medewerkers wel degelijk op de hoogte waren van de cijfers en ook hadden opgemerkt dat deze categorisering zou leiden tot vragen en opmerkingen. ‘Er is dus op het ministerie onder mijn politieke verantwoordelijkheid een verkeerde afweging gemaakt.’

Er is volgens Harbers geen aanwijzing dat dit met een bewuste bedoeling is gebeurd. Maar het is hoe dan ook ongelooflijk stom, en kwalijk, om cijfers van criminele incidenten door asielzoekers – veel gevoeliger kun je het niet hebben in deze tijd – naar buiten te brengen zonder deze met alle zorgvuldigheid te behandelen. De verdenkingen zijn ernstig, dus belangrijk om serieus te nemen. Ook de toename van problemen met asielzoekers uit veilige landen, zoals Marokko en Algerije, die de meeste delicten plegen, is om serieus te nemen. Maar de cijfers zijn nu ook niet zo zorgwekkend. Het is, voor de duidelijkheid, niet zo dat door asielzoekers in 2018 31 moorden zijn gepleegd, zoals nu voor het gemak en de sensatie regelmatig – ook door De Telegraaf – wordt geschreven. De cijfers gaan over betrokkenheid bij, of verdenking van ‘poging tot moord en doodslag’. Volgens de website moordatlas.nl zijn er afgelopen jaar nul asielzoekers veroordeeld voor, of officieel verdacht van, moord.

De gretigheid en hitsigheid waarmee de cijfers nu worden verdraaid is media kwalijk te nemen. Juist in deze tijd van hypergevoeligheid voedt alles het wantrouwen. Het keert zich ook tegen asielzoekers, en eenmaal aan het rollen, wordt het steeds moeilijker de ‘we worden belazerd’-bal te stoppen. ‘Mijn doel is altijd geweest: volledige transparantie’, schrijft Harbers in zijn laatste Kamerbrief waarin hij aankondigt verantwoordelijkheid te nemen. ‘Dat is noodzakelijk want alleen door dat inzicht te bieden kan er draagvlak blijven voor de opvang van vluchtelingen.’ Daar heeft hij gelijk in. En datzelfde geldt voor zorgvuldige berichtgeving hierover.