Voor altijd, altijd

BART MOEYAERT
MISSEN IS MOEILIJK
Tekeningen van Annemie Heymans
Querido, 144 blz., € 13,95

Missen is moeilijk is behalve een verhalenbundel over afscheid nemen en gemis vooral een onbedoeld eerbetoon. Een eerbetoon aan illustratrice Annemie Heymans (1935), die de verstilde potloodprenten verzorgde bij Bart Moeyaerts drie eerder afzonderlijk verschenen verhalen en die op 21 augustus overleed, een week voor verschijnen van de bundel.
Misschien vertelt dit boek wel meer over (het werk van) Annemie Heymans dan een necrologie. Want wat betekenen veelgebruikte bijvoeglijke naamwoorden als sober, intiem en poëtisch eigenlijk zonder haar illustraties echt te aanschouwen? Wat zegt een karakteristiek als ‘dienstbaar aan de auteur’, zonder de twee-eenheid van tekst en tekeningen te ervaren?
Natuurlijk. Missen is moeilijk is zeker niet het enige boek waarin ze laat zien wie ze was. Maar het meeste van Heymans’ werk, waaronder het met een Zilveren Griffel bekroonde Neeltje (1984) en het veel geprezen prentenboek De Prinses van de Moestuin (1991) – het hoogtepunt van de veelstemmige literaire samenwerking met haar eveneens getalenteerde zus Margriet – is helaas niet meer verkrijgbaar.
Soms spreekt uit Heymans’ tekenkunst eenzaamheid, zoals in ‘verhaal twee’ Echt weg is niet zo ver. De vaak afwezige achtergrond benadrukt de pijnlijke leegte die Roos voelt sinds haar alcoholische vader is vertrokken. Soms spreekt er lichte humor uit, zoals in het laatste verhaal Die steeg van ons, een sfeervolle ‘situatieschets’ waarin het meisje Marte met gevoel voor understatement vertelt over het teveel aan oude bewoners en het gebrek aan (gemis van) jonge bewoners in een doodlopende steeg in Antwerpen. Het beetje kabaal, het beetje ruzie, de karakteristieke steegbewoners, de hilarische ‘verkeersproblemen’ in de steeg, de voorbereidingen voor het jaarlijkse zomerfeest en het afscheid van Marte’s concurrerende leeftijdgenoot trekken dankzij de speelse prenten als een levendige zwart-witfilm aan je voorbij.
Maar altijd ademen de illustraties een ingetogen sfeer. De kracht ligt in hun eenvoud; die paar besneeuwde takken, die drie meeuwen in de winterlucht, het door angst bevangen geknielde meisje midden op het zwarte zingende ijs… Iedere tekening – en daarom zo in harmonie met Moeyaerts minimalistische, sobere teksten – appelleert aan je verbeelding. Zo blijft Annemie Heymans’ eigenzinnige illustratiekunst in de fantasie van de lezer voortbestaan. Precies zoals de op achtjarige leeftijd overleden Tasja in Voor altijd, altijd ‘een heel mooi idee in het hoofd’ van haar moeder is geworden.