Beste boeken 2010

Voor de derde keer gekocht

John Updike, Eindpunt en andere gedichten, Vertaald door Rob Schouten, € 20,00
John Updike, De tranen van mijn vader. Laatste verhalen, Vertaald door Auke Leistra, € 18,95
John Updike, My Father’s Tears and Other Stories, € 13,95
Harry Mulisch, De zaak 40/61, € 14,95
Harry Mulisch, Voer voor psychologen, € 18,90
Harry Mulisch, Voer voor psychologen, € 18,90

Wie praat is nog niet dood, al borrelt de dood in het innerlijk. Zo lees ik John Updike’s gedichtencyclus Eindpunt, poëzie over zijn eigen aangekondigde dood: ‘Mijn tong/ zegt ja; maar van binnen verdrink ik.’ De dood als afscheid, waarna het eeuwige zwijgen heerst. In het titelverhaal van zijn laatste bundel De tranen van mijn vader gaat het over de scheiding tussen vader en zoon, afscheid als vorm van afsterven. De zoon gaat naar Boston om te studeren, de huilende vader blijft achter op het treinstation in de provincie. 'Ik ging ergens heen, hij zag me gaan. Voor mijn gevoel groeide ik, voor hem werd ik kleiner.’
Dat vader-zoonverhaal van John Updike las ik deze zomer, en ik bedacht dat zijn verhalen veel beter - want pittiger en gerichter - zijn dan zijn romans, op The Centaur na.
Vorige week kocht ik, voor de derde keer, Voer voor psychologen (negentiende druk, 2010) en herlas Zelfportret met tulband. Ik wist nog dat Harry Mulisch het afscheid van zijn moeder had gegoten in een dialoog zonder opsmuk. Vergeten (waarom?) was ik de indrukwekkende beschrijving van het sterven van de ('foute’) vader in het ziekenhuis. De weerloze zoon, ontdaan van welke ironische hoogmoed of arrogantie ook, compleet ontwapend, beschrijft in juli 1957 hoe zijn vader uit het leven vertrekt. De gedetailleerdheid waarmee de zoon het wegzakken van de vader observeert heeft iets wat ik onverschrokken noem. De vader 'is ergens mee bezig. In al zijn bewusteloosheid werkt hij aan een ontzaglijke taak.’ De zoon neemt scherp waar en noteert af en toe een paar woorden. Het sterven begint met het trillen van een oogspiertje, waarna het drama zich ontwikkelt. De vader heeft een besluit genomen en begeeft zich 'in een kwelling’. Dat plan is niet te stoppen, niet door een uitbrekende oorlog of een vallende bom. 'Gruwend sta ik tegen de muur en zie dat hij het doet, dat hij het wil, dat de dood een daad is.’
Over Mulisch is geschreven - wel duizend keer - dat hij aan zelfvergroting deed. Dat is een vergissing. Wie Voer voor psychologen herleest, beseft dat de branie of bravoure in zijn toon (Harry als centrum van Aarde en Hemel) een heel ander effect heeft. Ja, het raadsel vergroten, het raadsel van de dood.

John Updike, Eindpunt en andere gedichten. Vertaald door Rob Schouten. De Arbeiderspers, 224 blz., € 20,-; De tranen van mijn vader: Laatste verhalen. Vertaald door Auke Leistra. De Arbeiderspers, 312 blz., € 18,95; Harry Mulisch, Voer voor psychologen (1961; negentiende druk 2010). De Bezige Bij, 232 blz., € 19,90