Televisie

Voor de geminachte tv

Televisie: ‹Angels in America›

«Het ergste van ziek zijn in Amerika: dat je niet meer meetelt. Amerika is gewoon geen land voor de zwakken.» Niet de uitspraak van een Kerry-aanhanger in een van de ontelbare verkiezingsprogram ma’s (Oude Klasse bij Fels, Keller, De Swaan; uitstekend het grote Buitenhof-debat; ongein bij Levi en Sadeghi, die zich zondag revancheerden toen ze eindelijk hun lollige Bush-lobby overboord zetten). Nee, hier spreekt communisten jager Roy Cohn, rechterhand van McCarthy, en hij zegt het tegen Ethel Rosenberg, die in zijn ziekenhuiskamer zit waar hij, ook nog homohater, aan aids ligt dood te gaan – ziekte die hij niet kreeg door een vuile naald. Het is Reagan-tijd, en Ethel, die mede dankzij hem op de elektrische stoel kwam, is dus een geest. Daarvan zien we er meer, net als engelen: Angels in America. Ik ken maar één eerder voorbeeld van drama waarvan elke aflevering de kijker buiten adem achterliet en dat was The Singing Detective van Dennis Potter. Subliem scenario (Tony Kushner, naar zijn eigen toneelstukken), regie (Mike Nichols), muziek (Thomas Newman) en acteren. Wat dat laatste betreft: Cohn lijkt de beste rol die Al Pacino ooit speelde; Meryl Streep jongejant er een paar prachtrolletjes doorheen, en de toch al goddelijke Emma Thompson krijgt eindelijk de engelrol die bij haar statuur past – gelukkig meer pan- dan aseksueel. Gevestigde namen, maar ook onbekende jonkies Justin Kirk, Mary-Louise Parker, Ben Shenkman en Patrick Wilson zijn top, terwijl Jeffrey Wright als homoseksuele zwarte verpleger boven alles uittorent. Cohns uitspraak over zieken is zijn eerste niet-cynische, niet-hatende, niet-discriminerende zin. Normaal zegt hij tegen de verpleger na een reeks racistische beledigingen: «Laten we vrienden worden – ha, ha. We shall overcome (spottend gezongen). Joden en zwarten, een historisch liberal verbond: wij waren de eersten die handel in jullie dreven. Jullie waren de eersten die onze winkels aanveegden. Maar toegegeven: jullie zijn nooit communist geworden. Jullie hadden Jezus.»

Verbluffend aan Angels in America is dat de toneelherkomst duidelijk merkbaar is in de vele schitterende mono- en dialogen, terwijl dat aan de filmische kracht niets afdoet. Dat in de barre ellende van zieken en verlatenen toch een ondertoon van lichtheid en hoop overeind blijft. Dat realisme en absurdisme er even geloofwaardig in zijn; dat vervreemding zorgt dat de kijker niet ten onder gaat aan identificatie. En bovenal dat die niet uitgedacht en -gepraat raakt over Kushners gedramatiseerde exercities over moraal, politiek, liefde en dood. Het allerbeste drama komt uit geminacht Amerika, gemaakt voor de geminachte televisie. Wie het miste, bekijke de dvd.