Internationale reactis op de ramp in Azië

Voor het goede gevoel

In verschillende landen werd verschillend gereageerd op de ramp in Azië. Hier volgt een inventarisatie, en een verslag uit Banda Atjeh.

Engeland

door Patrick van IJzendoorn

Geld inzamelen is in het Verenigd Koninkrijk minder knus dan in Nederland. BBC, ITV noch Channel 4 heeft een avond georganiseerd waarop veertig miljoen Britten met de telefoon binnen hand bereik kijken naar Paul McCartney die met een zevenjarig Indiaas jongetje in de hand You’ll Never Walk Alone zingt, John Cleese die malle gezichten trekt en Tony Blair die plaatsneemt in een call center. Er komt binnenkort een soort Live Aid-concert in Cardiff met onder anderen Cold Play, Robbie Williams en de onvermijdelijke Bono, maar vooralsnog is het televisiespektakel beperkt gebleven tot het inpakken van dozen door de prinsen Harry en William, met naamkaartjes op hun Rode Kruis-truien, iets verderop in Bristol.

Niet dat de tsunami hier minder leeft. Integendeel. Mede door het aantal Britten dat met name in Thailand is omgekomen (waar onder de kleindochter van modefotograaf Lord Attenborough, een acteur uit Fame en de zoon van de filosoof Freddie Ayer) alsmede het grote contingent Aziaten in den lande, kwam het inzamelen van geld rap op gang. «Sneller dan in andere landen», wilde vice-premier John Prescott, wiens baas lag te zonnen aan de Rode Zee, gaarne benadrukt zien. Nog voor nieuwjaar werd dagenlang een miljoen pond per uur gedoneerd via de speciale telefoonlijn van het Disasters Emergency Committee, een samenwerkingsverband van twaalf hulporganisaties. De teller staat nu op 125 miljoen pond (180 miljoen euro). Dit is meer dan de overheid bij monde van staatssecretaris van Ontwikkelingszaken Hilary Benn (zoon van de Labour-legende Tony Benn) aanvankelijk had geboden.

Dat laatste was de inzet van een beauty contest tussen kiezer en gekozene. Zowel gewone Britten als woordvoerders van hulporganisaties vonden dat de regering met een donatie van vijftien miljoen pond gierig was, zeker nadat Tony Blair tijdens een recente partijbijeenkomst «de Eeuw van het Geven» had aangekondigd. Om aan het gemopper langs de zijlijn een einde te maken – de opportunistische oppositieleider Michael Howard dreigde te scoren – heeft de regering toegezegd uiteindelijk zeker zo veel te zullen schenken als de bevolking. De snelle vrijgevigheid van de Britten en de vijandigheid jegens de staat (ook de drie minuten stilte leverde kritiek op omdat het een goedkoop gebaar van politici zou zijn én omdat het een minuut langer was dan de jaarlijkse herdenking voor de slachtoffers uit de twee wereldoorlogen) rust op de Victoriaanse filantropie, een traditie die wél stand heeft gehouden. Voor de betere klassen is liefdadigheid nog altijd een populaire vrijetijdsbeste!
ding – de vrouw van Gordon Brown is met al haar liefdadigheidswerk een goed voorbeeld en wie de dagelijkse Court Circular in The Times leest, krijgt een idee van de liefdadige activiteiten van Victoria’s nazaten – en het minder welvarende deel van de bevolking is kind aan huis bij de vele lief dadigheidswinkels. Het Rode Kruis, de Kankerstichting, de Koninklijke Bond tegen Dierenmishandeling: allemaal hebben ze een eigen winkelketen. Deze winkels zijn zelfs vrijgesteld van de «Europese» plicht om exact aan te geven wat ze verkopen.

Binnen zo’n cultuur gedijen par ticuliere initiatieven op ge makkelijke, bijna routineuze wijze: van de directiekamer van Marks & Spencer tot bij de Lord Shiva-tempel van de Tamils in Lewisham, van de voetbalclubs uit de hoogste divisie (die elk vijftigduizend pond hebben geschonken) tot op het West End, waar acteurs, onder wie Mackenzie Crook (Gareth uit The Office), na afloop van voorstellingen geld hebben opgehaald. Ook de cast van Celebrity Big Brother is uit de apathie verrezen. Onder hen feministe Germaine Greer. Zij had zichzelf voor de camera’s laten opsluiten om, ironie, geld in te zamelen voor de tropische regenwouden.

Frankrijk

door Pieter van den Blink

Een kind van een jaar of twaalf fietst door weer en wind van de ene boerderij naar de andere, met de collectebus onder de snelbinders. «Waarom doe je dit?» vraagt de verslaggever. Het antwoord van het meisje werpt een nieuw, 21ste-eeuws licht op de betekenis van de fraternité uit de Franse wapenspreuk. «Als hier zoiets gebeurde, zou ik willen dat de mensen daar hetzelfde voor ons deden.» Een combinatie dus van lange- termijndenken en welbegrepen eigenbelang… met zo’n generatie in opkomst lijkt de toekomst van het land in veilige handen.

Zijn Fransen gul? Ja, in de zin dat zij snel een ruim gebaar kunnen maken. Franse hulpverleners waren als eerste ter plaatse in Sri Lanka, Franse ministers losten elkaar af in het getroffen gebied toen in Nederland nog niet eens de gedachte was opgekomen om daarover een polemiek te beginnen, Frankrijk trok de coördinatie van de hulpverlening naar zich toe. Liever dan met geld komen de Fransen met raad en daad. Een Franse diplomaat in Brussel noemde het tijdens de G7-top vorige week «een bereidheid tot actie en coördinatie».

Een aanwijzing voor de Franse interpretatie van goedgeefsheid school in het woordgebruik van het televisiejournaal op France 2, dat op een van de eerste dagen na de ramp uitlegde dat de Amerikanen in sommige gebieden «geen concurrentie» te duchten hadden bij de reddingswerkzaamheden, doordat zij een vliegtuigmoederschip in de buurt hadden. Inmiddels zijn dertienhonderd Franse militairen en een indrukwekkende hoeveelheid materiaal ter plaatse.

Maar dat zij liever iets doen dan zomaar te geven, wil niet zeggen dat de Fransen de hand op de knip houden. Integendeel. Was het niet een Franse hulporganisatie (Médecins sans Frontières, de moederorganisatie van Artsen zonder Grenzen) die op 4 januari een «staakt het geven» afkondigde omdat zij zo veel ontvangen had? Het onbrak aan de logistiek om de ontvangen bedragen (op dat moment vier miljoen euro) naar het rampgebied te dirigeren en MSF dacht dat het nog mogelijk was om tijdens het paroxisme van goedgeefsheid dat over de wereld vaardig was geworden met een genuanceerde boodschap te komen. Die luidde: uw geld is welkom voor onze projecten in 34 landen, maar niet specifiek voor het gebied dat nu mondiaal alle aandacht krijgt. Alleen het laatste gedeelte van die mededeling werd gehoord en de organisatie zal lange tijd nodig hebben om zich van die miscommunicatie te herstellen. Voor de presentatoren op de Franse radio en televisie betekende het afhaken van MSF een zorg mi!
nder, want bij gebrek aan zoiets als Giro 555 moeten zij elke avond een enorme rij namen en rekeningnummers afwerken van instanties waar mensen hun geld kwijt kunnen. Wordt het de Maltezer Orde, de Actie tegen Honger, de Katholieke Noodhulp, de Islamitische Noodhulp of de Vereniging van Franse Reisbureaus ? Het totale bedrag dat de Franse staat en de bevolking bijeen hebben gebracht ligt inmiddels ver boven de honderd miljoen euro. En dan heeft Zinedine Zidane zich net bereid verklaard nog één keer met het Franse nationale elftal te spelen, in een benefietwedstrijd voor Azië.

Noorwegen

door Gunnar Kagge

De tsunami sloeg hard neer op de kerst vierende Noren, in verschillende golven. Zoals alle Europeanen moesten we wennen aan de dagelijkse tellingen. Bij iedere nieuwsuitzending werd het geschatte aantal doden met tienduizenden verhoogd. We begonnen ons zorgen te maken over vrienden en familie. Een paar duizend Noren brachten de feest dagen door in Thailand. In een natie van 4,5 miljoen mensen betekent dit dat «iedereen» daar wel een vriend of kennis had zitten. Op nieuwjaarsavond bereidde minister-president Kjell Magne Bondevik ons erop voor dat het dodental meer dan duizend Noren kon bedragen. Daarna begon de lijst te krimpen. Sommige mensen kwamen een paar keer op de lijst voor, anderen werden in ziekenhuizen gevonden en sowieso hadden de bureaucraten die de lijsten samenstelden er een zooitje van gemaakt. Er zijn nu iets minder dan tachtig Noren officieel dood of vermist.

Je zou zeggen dat dat goed nieuws is, maar geheel in de stijl van een verkiezingsjaar begonnen politici te ruziën over wiens schuld het was dat er zo slordig is geteld. We zouden ons ook kunnen concentreren op de echte slachtoffers: de wezen, de vissers, de Srilankanen en Indonesiërs voor wie de tsunami over decennia burgeroorlog heen spoelde. Toen na de feestdagen alles weer zijn normale gangetje ging, kwamen overal initiatieven op. Natuurlijk zijn er het Rode Kruis, kerkelijke organisaties en andere vaste klanten die de straten leegvissen met hun emmertjes. En de advertenties met gironummers. Maar er zijn veel meer ongebruikelijke initiatieven. Sommige mensen waren op vakantie in Sri Lanka toen de ramp gebeurde en hadden gezien hoe de vissers boten werden vermorzeld. Ze hebben genoeg geld ingezameld voor ten minste tien nieuwe boten. Een oude piloot roept zijn oude vrienden in bijna even oude vliegtuigen bij elkaar om levensmiddelen naar het rampgebied te vliegen. Sporters!
veilen memorabilia tijdens een grote geïmproviseerde televisieshow. Popsterren treden gratis op. Dit weekend waren er nóg twee fundraisers op tv: één met Bekende Noren en popsterren, één met sporters. Een veiling door Noorse kunstenaars via het internet is nog steeds bezig. Vorige week donderdag was er al vijftig miljoen euro opgehaald. In Zweedse kranten wordt Noorwegen deze week geprezen als de gulste gever van de wereld.

Noorwegen is stinkend rijk, met een letterlijk geoliede economie. De Noren zijn gewend dat de regering het zware werk voor ze doet. De staat heeft al één miljard kroon (121 miljoen euro) gegeven. Maar is dat genoeg? De regering staat onder druk om méér te geven. In het buitenland hebben we spaarrekeningen waar duizend maal meer op staat. Het geld is voor toekomstige pensioenen, gebaseerd op het idee dat de olie uit de Noordzee ook van onze kinderen is. Een e-mailcampagne bestookt de premier met de boodschap dat we één procent van dat spaargeld zouden moeten afstaan. Wat zou er beter zijn dan per hoofd van de bevolking meer geld te geven dan wie ook ter wereld, zonder een centje pijn te voelen?

Duitsland

door Joeri Boom

De zeebeving is voor Duitsland een nationale ramp. Er zijn zestig Duitsers gestorven en meer dan zevenhonderd vermist. De kans dat zij de vloedgolven hebben overleefd is nagenoeg nihil. De regering heeft een dag van nationale rouw aangekondigd en minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer en Gerhard Schröder, de bondskanselier zelve, hebben zich aan het hoofd van het nationale crisiscentrum gesteld. De Duitsers geven gul – niet alléén om de dood van zo vele landgenoten, haasten mensen zich te zeggen in straatinterviews uitgezonden door de twee belangrijkste tv-journaals. Veel Duitsers voelen zich nog altijd ongemakkelijk bij het benadrukken van eigen leed. Volgens een onderzoek uitgevoerd in opdracht van televisiezender RTL heeft tweederde van de Duitsers geld gestort op de rekening van een van de hulporganisaties. Vijftien procent van de ondervraagden gaf aan dat alsnog te zullen doen.

De Duitse staat heeft beloofd maar liefst vijfhonderd miljoen euro te zullen betalen, verspreid over een periode van drie tot vijf jaar. Voor onmiddellijke noodhulp is twintig miljoen ter beschikking gesteld. Daarmee heeft het land zich samen met Australië in de kopgroep van de internationale donors geplaatst en zich tevens in een politieke controverse gestort. De regering-Schröder is hardvochtig aan het bezuinigen om de uit zijn dure jas gegroeide verzorgingsstaat in een keurslijf te kunnen proppen. Er zijn tekenen dat de economie iets aantrekt (na jaren van stagnatie wordt nu een voorzichtige groei van 1,5 procent verwacht), maar vooralsnog staan de broekriemen gespannen. Waar moet dat geld vandaan komen? vragen veel Duitsers zich af.

Daags na de ramp, toen nog geen sprake was van het halve miljard maar van een veel lager bedrag, werd minister van Ontwikkelingssamenwerking Heidemarie Wieczorek-Zeul uiterst kritisch ondervraagd in het ZDF-televisiejournaal. «Welke bezuinigingen kunnen we tegemoet zien?» vroeg anchorman Claus Kleber haar. De minister raakte zichtbaar van haar stuk en murmelde wat over privé-donaties. Kleber wees haar op de enorme staatsschuld (46 miljard euro) en nam geen genoegen met schijnbewegingen. «Het ziet er naar uit dat hier na de uitzending nog wel zal worden doorgepraat», sprak hij cynisch. Toen krap een week later de bondskanselier plots een half miljard aan hulpgelden uit zijn hoge hoed toverde, was dan ook een uiterst gevoelige controverse geboren. Schröder weigerde helder te antwoorden op de vragen waar het geld gehaald moet worden. Zijn minister van Economische Zaken beloofde dat er geen belastingverhogingen zouden plaatsvinden, maar meer wist ook hij niet te melden.<B!
R>
Waarom juist hun economisch geplaagde vaderland een half miljard zou moeten ophoesten is veel Duitsers een raadsel. In de media wordt driftig gespeculeerd over de verborgen redenen van Schröders vrijgevigheid. Het Duitse hulpbedrag is aanzienlijk hoger dan dat van de Amerikanen. Schröder zou Bush de loef willen afsteken en tegelijkertijd zijn kritiek op Bush’ Irak-beleid willen tonen. Amerikanen investeren in oorlogvoering, Duitsers nemen de leiding bij wederopbouw. De grootscheepse Duitse hulp levert hem bovendien een hoop krediet op binnen de Verenigde Naties en dat kan helpen bij de gooi die Schröder doet naar een zetel voor Duitsland in de Veiligheidsraad. Ook in eigen land zou de bondskanselier politieke winst kunnen behalen. Al eerder sloeg hij politieke munt uit een watersnood ramp. Tijdens de overstroming van de Elbe in 2002 profileerde hij zich als standvastig crisismanager. Het hielp hem aan een nipte overwinning in september van dat jaar. Nu zijn het de deelstaat !
verkiezingen in Sleeswijk- Holstein in februari waar Schröders wankelende SPD elk politiek krediet dat voorhanden is gebruiken kan.

Maar de kanselier zou met zijn vrijgevigheid wel eens een politieke tijdbom in werking kunnen hebben gesteld. Inmiddels hebben enkele prominenten uit de CDU-oppositie hun tanden gezet in Schröders vaagheid over de herkomst van het geld. Hoe is die te rijmen met de bezuinigingen thuis? Daarmee raken ze een gevoelige snaar bij menige Duitser: zelfs mensen met lage inkomens betalen meer dan veertig procent belasting. Overigens kent in Duitsland de hulpgekte nauwelijks grenzen. CDU- en FDP-politici kwamen met het opmerkelijke plan om Duitse werklozen naar Zuid-Azië te transporteren om onbezoldigd mee te helpen met de wederopbouw.

In tien dagen tijd bracht de Duitse bevolking 130 miljoen euro aan privé-giften bijeen. In Duitsland is het mode om via op televisie uitgezonden benefietgala’s geld in te zamelen. Er is niet zoals in Nederland een centraal fonds voor de hulporganisaties. De zenders organiseerden elk hun eigen Azië-avond en gingen stevig met elkaar in de slag om kijkcijfers en hulpbedragen. Daarbij wordt «steeds schaamtelozer op het ge voel gespeeld en op de traanklieren ingewerkt» schreef de Frankfurter Allgemeine Zeitung in een kritisch commentaar. Wellicht in een poging zijn achterban te knuffelen noemde een ontroerde Schröder de vrijgevigheid van de Duitse burger «uniek in de wereld». Maar verhoudingsgewijs gaven de Nederlanders veel meer: de nationale hulpactie bracht hier 112 miljoen euro op en de Duitse bevolking is vijf maal groter. Bovendien was Schröder even vergeten dat de Duitsers na de Elbe-overstroming van 2002 voor hun gedupeerde landgenoten aanzienlijk dieper in de buid!
el tastten. Toen werd volgens de ARD-Tagesschau 350 miljoen euro gedoneerd.