Voordeeltje

De FNV heeft de nieuwe cao voor de detailhandel niet ondertekend. Is dat principieel verzet, in de geest van Jeremy Corbyn?

De Britse Labour-leider Jeremy Corbyn was in Den Haag en daardoor klonk daar op de laatste dag voor het zomerreces ineens een onvervalst ‘links’ geluid. Tegen de macht van multinationals, tegen het grootkapitaal en tegen de rijkdom van enkelen ten koste van velen, die daardoor moeten leven in relatieve armoede en onzekerheid. Door forse kritiek te uiten op overheden die met wetten en regels vooral de werkgevers en het kapitaal bevoordelen viel de Labour-leider het neoliberale systeem aan op zijn fundamenten.

Laat dat bevoordelen nu ook opgaan voor de werkgevers in de detailhandel. Bij de recent afgesloten nieuwe cao voor de Nederlandse detailhandel zit een voordeeltje verborgen, een voordeeltje voor de werkgevers, in het leven geroepen door de overheid. Maar Corbyns oproep het tij te keren is waarschijnlijk voorbij gegaan aan het merendeel van de medewerkers in de vele winkels in Nederland, medewerkers van wie het loon vanaf begin deze maand slechts met iets meer dan een procent stijgt. Toch kwam Corbyn in zijn boodschap dus juist ook op voor hen. Want nu de economie na jaren van crisis weer groeit, is het toch vreemd dat werknemers daar niet echt van meeprofiteren, maar het weer de werkgevers zijn die de buit binnenhalen.

Op het oog lijkt een loonsverhoging in de detailhandel van net ietsje meer dan een procent verdedigbaar. Niet alle winkels doen het goed, in stadscentra zie je de gaten vallen. Veel winkels hebben te lijden onder het thuiswinkelgedrag van consumenten. Op dat thuiswinkelen, en vooral de lage inkomsten en onzekere contracten van de bezorgers, is veel kritiek op zijn plaats. Maar om het nu tot de winkels te beperken: er zijn er ook die flink winst maken.

Alle winkels, winst of niet, kunnen een beroep doen op een maatregel die recht geeft op loonkostensubsidie voor werknemers met een laag inkomen, het zogeheten lage-inkomensvoordeel. Werkgevers in de detailhandel hebben er daardoor baat bij dat de lonen niet te veel stijgen. Dat geeft ze twee keer voordeel: de salarissen blijven laag, wat op zich al voordelig is voor hen, maar daardoor blijven zij ook in aanmerking komen voor de loonkostensubsidie. Dat laatste op kosten van de belastingbetaler. Zo sponsoren de belastingbetalers niet alleen Shell, waar het inmiddels onder het kopje dividendbelasting in de politiek al maanden over gaat, maar ook bijvoorbeeld de Primark.

De belastingbetalers sponsoren niet alleen Shell, maar ook Primark

Het loonkostenvoordeel is in het leven geroepen om werkgevers te verleiden mensen die ze anders niet zo snel in dienst zouden nemen een baan te geven. Het gaat dan bijvoorbeeld om ouderen, arbeidsgehandicapten of mensen met weinig scholing. De maatregel had goede intenties, maar kan niet bedoeld zijn om het gehele winkelpersoneel te subsidiëren, laat staan als stimulans om hun salarissen kunstmatig laag te houden.

Corbyn leek er vorige week van overtuigd te zijn dat links het tij mee heeft. Maar in de praktijk weet links in Nederland – vooralsnog – niet op deze golf mee te surfen. Op het Binnenhof is ‘links’ niet alleen verdeeld over drie partijen, GroenLinks, SP en pvda hebben samen ook slechts 39 van de 150 zetels. Deze drie hebben ieder ook nog eens hun eigen dna, genen die niet makkelijk mengen. Van deze drie kampt de pvda bovendien met haar verleden. Hoe geloofwaardig is het je af te zetten tegen het neoliberalisme als je daar de afgelopen decennia regelmatig tegenaan hebt geschurkt?

Deze drie partijen zijn daarmee een afspiegeling van een deel van de samenleving. Als Corbyn gelijk heeft, dan zal het gevoel moeten groeien dat er verzet moet komen tegen het grootkapitaal en tegen een overheid die dat systematisch bevoordeelt ten koste van de gewone man. Hoewel er hier en daar wordt gestaakt om hogere lonen af te dwingen, kun je niet zeggen dat er sprake is van een diep doorgedrongen verzet tegen het neoliberale systeem.

De fnv heeft de nieuwe cao voor de detailhandel niet ondertekend. Heeft ze zich daarmee buitenspel gezet? Of is dat weigeren van de handtekening juist een teken van fundamenteel verzet, tegen de lage loonsverhoging op zich en tegen de loonkostensubsidie die de winst makende bedrijven nog eens een extra voordeeltje geven? Dan zou de fnv daarom geprezen moeten worden door iedereen die Corbyns opvatting deelt.

Maar echt over het voetlicht komt dat mogelijk principiële verzet van de fnv dan niet. Toch zijn het de vakbonden die de bakermat zouden kunnen zijn van Corbyns droom. Ze hebben meer leden dan politieke partijen, ook al is het aantal bij de fnv dalend. In potentie zouden ze dus meer mensen kunnen mobiliseren. Maar dan zullen de vakbonden verder moeten kijken dan een paar procent loonsverhoging. Over de grenzen van de eigen cao heen, naar het fundament van de door hen gewenste samenleving, met meer bestaanszekerheid voor jong en oud, laag- én hoogopgeleid, en met minder voordeeltjes voor het kapitaal.

Op de Dag van de Arbeid zag ik in Den Haag een demonstratie van de fnv. Die stemde me, met het oog op Corbyns streven, niet optimistisch. Veel vlaggen, geschreeuw, getrommel en geloei van toeters. Daar zal menige werknemer van nu zich niet bij thuis voelen. Terwijl ook zij, de hoogopgeleide witte boorden, gebaat kunnen zijn bij krachtiger tegenspel tegen machtige werkgevers en tegen een overheid die deze werkgevers in de watten legt. Dat lukt de vakbonden al heel lang niet. Omdat de moderne, individualistische mens in de weg zit. Uiteindelijk mogelijk ook zichzelf.