Sciencepalooza

Voorspelbaar terrorisme?

www.sciencepalooza.nl

In de jaren veertig begon Isaac Asimov aan zijn magnum opus, de Foundation-serie. In deze achtdelige reeks is de wiskundige Hari Seldon de uitvinder van de ‘psychohistorie’. Met een combinatie van wiskundige modellen en statistiek losgelaten op het kuddegedrag van grote groepen mensen kan hij de toekomst van de mensheid voorspellen.
Nu, bijna zeventig jaar later, krijgt de wetenschap in die fictie de overhand en worden menselijke gedragingen almaar beter te voorspellen. Een van de meest basale maar ook leuke voorbeelden is het spel steen, papier, schaar. Perfect willekeurig gespeeld zal het spel nooit een winnaar kennen. Maar door een computerprogramma honderdduizenden spelrondes te laten analyseren die mensen eerder speelden kunnen patronen worden ontdekt in het speelgedrag die blijkbaar onbewust worden toegepast. Probeer het zelf (zie de link onderaan) en je zult zien dat als je jezelf niet dwingt om perfect willekeurig te zijn de computer onverslaanbaar is.
De verwachting is dat in de nabije toekomst zelfs crimineel gedrag, terroristische aanslagen of revoluties te voorspellen zijn. Die onwaarschijnlijke vooruitgang wordt gedreven door krachtigere computers, complexere wiskunde en vooral door het feit dat er steeds meer informatie van alles en iedereen te achterhalen is. Om die informatie te verzamelen worden programma’s geschreven die razendsnel miljoenen documenten doorspitten op zoek naar relevante steekwoorden of connecties tussen mensen. Zo'n beetje alles lijkt geschikt om inzicht te krijgen in een groep of persoon. Zo wordt informatie uit het nieuws, rapporten, internet, e-mail en sociale-mediaverkeer gebruikt maar ook bewegings- en belpatronen die in je telefoon of bij de provider worden opgeslagen. Die gegevens kunnen vervolgens worden gecombineerd met culturele, economische en politieke informatie om zo bijvoorbeeld de organisatiestructuur van een 'extreme’ groep bloot te leggen en daarmee de belangrijkste pionnen aan te wijzen die een ideologie verspreiden.
Het bedrijf Cataphora stort zich ondertussen op deze aanpak om witteboordencriminaliteit binnen organisaties te ontmaskeren. Bijna in real time worden documenten geanalyseerd, connecties tussen mensen blootgelegd en e-mail- en internetinteracties tussen personen gevolgd om abnormale patronen te ontdekken. Zo'n patroon kan bijvoorbeeld een verandering in gedrag zijn; een plotselinge leemte in e-mailverkeer en een toename in persoonlijke gesprekken, bijvoorbeeld over de telefoon, is volgens Cataphora een indicatie van geheimzinnig gedrag.
Een ander voorbeeld is het Amerikaanse leger dat de 'wiskundige-sociologie’ en complexe netwerkanalyse zelfs al toepast in het veld. Zo kon het leger door de locaties van bermbomaanslagen te combineren met de demografie van de stad Bagdad en de aanname dat aanslagplegers liever niet ver reizen met een bom op zak, tot op achthonderd meter nauwkeurig de locatie van materiaalopslagplaatsen voorspellen.
De mogelijkheden lijken eindeloos. Er is ook een grote keerzijde. Er wordt almaar meer informatie, gewild en ongewild, van iedereen opgeslagen: wat we aanschaffen, van welke organisaties we lid zijn, en onze bewegingspatronen. Zo kunnen er steeds betere analyses worden gemaakt met betrekking tot wat voor ideeën of idealen we koesteren en tot wat voor gedrag dat uiteindelijk zal leiden. Nu zullen weinigen bezwaar hebben als het om de nationale veiligheid en gevaarlijke ideeën gaat, maar wie bepaalt straks wat gewenste intenties zijn? Deze ontwikkeling is niet tegen te gaan en ook dat voorspelde Asimov al in een van zijn boeken, Foundation’s Edge, waarin hij schreef: 'Vooruitgang in beschaving is niets anders dan een oefening in het inperken van privacy.’

Steen, schaar, papier: http://tinyurl.com/4tf3oct