Media

Voorspellingen

Het grappige van het voorspelspelletje (‘wat brengt 2014’, in dit geval bij de media?) is dat iedereen weet dat het onzin is maar het toch speelt. Maar na een stuk of veertig van die spelletjes in verschillende talen bekeken te hebben, kan er maar één conclusie zijn: ‘men’ heeft geen idee, wat ongeveer hetzelfde is als dat iedereen een ander idee heeft. Toch zijn er een paar topics.

Hoog op de voorspellingenladder staat de aanhoudende zorg over oplagecijfers. Degene die deze in Nederland het best bijhoudt, Piet Bakker, schreef onlangs op journalismlab.nl dat de oplagedaling bij kranten een zoveelste versnelling heeft ingezet. Tot voor enkele jaren was het gemiddeld zo’n drie procent per jaar. Op dit moment is het zes procent. Veelzeggend is de neergang van nrc.next. Zeven jaar nadat deze krant als belofte werd binnengehaald is hij inhoudelijk én cijfermatig één onder vele: qua oplage is de krant terug op het niveau van 2007. Het is niet moeilijk te voorspellen dat de papieren editie binnen afzienbare tijd onder de vijftigduizend komt.

Zijn voorspellingen over oplages een makkie, heel wat ingewikkelder wordt het als de digitale keerzijde ter sprake komt. Tot voor enkele jaren was de verwachting dat het verlies op papier gecompenseerd zou worden door winst via internet. Ondertussen weten we dat dit niet het geval is: de digitale stijging houdt geen gelijke tred met de papieren daling en bovendien leveren digitale publicaties veel minder op dan die op papier. Toch zijn er maar weinigen die hieruit de somberste conclusie trekken, namelijk dat het afgelopen is met de krant, in welke vorm dan ook. De hoop blijft.

Iedereen doet alsof hij journalist is en kan publiceren

Vandaar bijvoorbeeld de sterke aandacht voor digital storytelling, mooi vormgegeven verhalen waarin tekst, beeld en geluid gecombineerd worden en die het best gelezen worden op een tablet. Met nieuws of journalistiek in zijn meest rudimentaire vorm hebben dergelijke verhalen niet veel van doen. Ze zijn eerder een tijdschriften- dan een krantengenre en behoren in de beste gevallen tot de onderzoeksjournalistiek, een koningsgenre dat terecht veel credits krijgt, maar toch zal dit het vak niet redden. Daarvoor is de onderzoeksjournalistiek te duur en het aantal afnemers ervan te klein.

wat hij wil

Waarschijnlijker dan een grote groei van de onderzoeksjournalistiek en het digitale verhalen vertellen is een nog verdere toename van wat je recycling- of vuilnisbakkenjournalistiek zou kunnen noemen. Deze journalistiek wordt al dan niet gegenereerd door machines en herhaalt wat iedereen herhaalt. Steeds korter, steeds sneller, steeds minderzeggender. De vuilnisbakkenjournalistiek wordt sterk in de hand gewerkt doordat het onderscheid tussen journalistieke en andere media vervaagt, zoals ook het onderscheid tussen professionals en anderen vervaagt. Iedereen is, althans doet alsof hij journalist is en kan overal publiceren wat hij wil. Op zich is dat natuurlijk prima, maar het heeft wel als nadeel dat je spoedig door de bomen het bos niet meer ziet.

Diep in mijn hart denk (hoop?) ik dan ook dat een van de grootste veranderingen van komend jaar hiermee te maken heeft: dat er steeds meer communities zullen ontstaan die voor de regulering van hun eigen nieuwsvoorziening zorgen. Dergelijke gemeenschappen zouden tegelijkertijd wel eens de redding van bestaande kranten en tijdschriften kunnen zijn. Het ligt immers voor de hand dat zo’n community zich vormt rond een bestaand medium, De Groene Amsterdammer bijvoorbeeld. Als lezer of gebruiker wil je niet alles zien, lezen, horen. Je hebt geen tijd voor filtering, behalve wellicht op één gebied: het jouwe. Daar ligt jouw bijdrage aan de groep. Anderen dragen op andere gebieden bij, terwijl professionals, in dit geval de redactie van De Groene, het geheel stroomlijnen.

Je ziet iets dergelijks al bij een blad als Linda – met een groot contingent ‘wereldwijven’ als burgerjournalisten en talloze nauw betrokken lezers. Tegelijkertijd zie je bij dit blad weer een andere tendens. Een paar maanden geleden begon Linda een nieuwe website: lindanieuws.nl. Op deze site staat een ander nieuwsaanbod dan het gebruikelijke, geheel toegesneden op de eigen lezers. Het bestaat deels uit het klassieke nieuws (‘Dieudonné mag op de valreep toch niet optreden’) en deels uit nieuws dat volgens de traditie non-nieuws is (‘H lanceert nieuwe sportcollectie’). De achtergrond is onmiskenbaar: Linda heeft een andere definitie van wat belangrijk (‘nieuws’) is, en voldoet daarmee blijkbaar aan de behoefte van haar gemeenschap. In zoverre loopt het blad voorop bij de zoveelste trend: de groeiende aandacht voor zachte en persoonlijke journalistiek. Dergelijke journalistiek groeit niet alleen maar wint ook aan prestige. Tot slot een voorspelling die haaks staat op de trend: het afkalven van de sociale media. Al met al is er gewoon te veel. Het is vrijwel onvermijdelijk je daarvan niet af te sluiten. Let maar op. Dit zou wel eens de belangrijkste mediale gebeurtenis van 2014 kunnen zijn.