Januari is een maand van vooruitkijken naar de wereld in het komende jaar, en terugkijken naar alle voorspellingen van een jaar terug. Dat was deze januari een behoorlijk slagveld, met vele analisten die hun fout moesten opbiechten wat betreft de invasie van Rusland in Oekraïne. Hoewel ik daar niet bij hoorde, heb ik me ergens halverwege 2022 laten ontvallen dat ik dacht dat Poetin over een jaar dood zou zijn, dus ik heb nog een paar maanden voordat daar een streep door moet. Onder de vele revelaties van het afgelopen half jaar is dat het Russische regime een beuk in het gezicht kan incasseren zonder dat het intern tot gerommel leidt.

Belangrijker is hoe de oorlog verder gaat. Oorlog is onvoorspelbaar, maar de afgelopen twee weken hebben denk ik een vooruitblik gegeven op de oorlog voor de rest van 2023: weinig frontbeweging, langzame (maar brute) lokale offensieven van zowel Rusland als Oekraïne waarbij heel veel druk wordt gezet op één plek, en vredesinitiatieven van buitenaf – zonder resultaat. Rusland zal een tweede mobilisatie uitvoeren, wellicht al in januari, en ditmaal de grenzen dicht houden terwijl de jongens worden afgejaagd. De Russische invasie zal terugkeren naar hoe die eruitzag tussen 2014 en 2022 – loopgraven, beschietingen, stagnatie en leugens – maar dan op veel grotere schaal.

Dat zal voor ons wennen zijn, want de ‘netflixering’ van politiek heeft ook de oorlog in Oekraïne te pakken gekregen. Dat is een fenomeen waarbij massamedia en hun publiek onbewust de verhaalstructuur van films en series transporteren naar politiek: karakters die helder in goed en slecht te verdelen zijn, volop dramatische wendingen, een climax en een nasleep. Maar die dramatische wendingen komen er dit jaar denk ik niet. Dat betekent niet dat de Europeanen of Amerikanen ‘moe’ zullen worden van de oorlog en Oekraïne laten vallen. Daarop wordt al driekwart jaar gespeculeerd – als het koud wordt, als het eerste welkom voorbij is, als de Republikeinen in de VS winst boeken – maar er is nauwelijks teken van. Echte druk op Oekraïne om territorium af te staan in ruil voor vrede zal er niet komen.

2022 heeft getoond dat de donkerste scenario’s vaak niet uitkomen

Wel verwacht ik een nieuw internationaal probleem: Turkije. President Erdogan heeft zijn land in de afgelopen jaren slecht geleid, er is een economische crisis en in juni zijn er verkiezingen. De aanloop is nu al lelijk (de burgemeester van Istanbul, een mogelijke rivaal van Erdogan, werd in december kaltgestellt met twee jaar cel voor het gebruik van het vreselijke woord ‘idioten’) en dat zal alleen maar erger worden. In West-Europa beseffen maar weinig mensen hoe radicaal (en anti-westers) Erdogans wereldvisie is en hoe gespannen de oostelijke Middellandse Zee al is. Afgelopen maand waarschuwde Erdogan de Grieken bijvoorbeeld dat Turkse raketten Athene kunnen raken ‘als jullie niet kalm blijven’. Hij kan ook Noord-Syrië uitkiezen voor een veldtocht. En de verleiding van electoraal gewin via een crisis is er niet alleen voor Erdogan: ook de Grieken stemmen deze zomer.

In de Europese Unie kunnen verkiezingen juist voor verlichting zorgen. In de herfst gaan de Polen naar de stembus en de rechts-populistische partij PiS, die al bijna twintig jaar de scepter zwaait, gaat dan (vermoed ik) met veel geschreeuw over genderideologie ten onder. Dat zal een zeldzame kans openen voor fundamentele hervormingen in de EU, bijvoorbeeld het afschaffen van het nationale vetorecht in de Europese Raad en gezamenlijk buitenlands beleid. Maar ik vrees dat Macron en Scholz daarvoor te weinig gezag hebben, met name in Centraal-Europa.

En dan in hoge versnelling: ik verwacht een grote paniek der intellectuelen over kunstmatige intelligentie, maar pogingen tot internationale afspraken zullen stuklopen op wantrouwen tussen de VS en China. Speaking of: ik denk dat China Taiwan vaak zal bedreigen, maar niet zal binnenvallen. Dat de vrede standhoudt in Ethiopië maar niet in Jemen. Dat Lula in Brazilië de hoge verwachtingen niet kan inlossen omdat hij door extreem-rechtse tegenstanders wordt neergehouden als Gulliver door de Lilliputters. Dat er qua klimaatverdrag nog één jaar verdriet komt – en dan succes in 2024. En dat covid, energie en de wereldeconomie – ondanks sombere analyses – geen crisis gaan opleveren. Gewoon, omdat 2022 (ondanks de Russische invasie) heeft getoond dat de donkerste scenario’s vaak niet uitkomen.