H.J.A. Hofland

Vooruitzichten in het koffiedik

Diplomaten en politici aan deze en aan de andere kant van de Atlantische Oceaan zullen plichtmatig misschien nog «alles in het werk stellen om de kloof te overbruggen», maar op dit ogenblik valt er niets aan te doen. Het Amerika van Bush en de zijnen en het continentale Europa, misschien met uitzondering van Berlusconi’s Italië en het Nederland van Balkenende, hebben een fundamenteel conflict, maar nu moeten we eerst door deze oorlog heen.

Die begint, zoals ik de vorige week heb geschreven, waarschijnlijk op 3 maart, als de bedevaart naar Mekka is afgelopen en voor de christenen een nieuwe werkweek begint. Van het verloop zal het afhangen hoe het bondgenootschap er daarna uit zal zien. Natuurlijk proberen we ons een voorstelling te maken van de afloop, en in zeer grote trekken zijn er twee scenario’s mogelijk.

Het pikzwarte. Alle pogingen van de Fransen, Duitsers en Russen om de inspecteurs meer tijd te geven, zijn vergeefs. Bush cum suis verliezen hun laatste resten geduld, de grote troepenmacht in de woestijn kan niet nog langer met louter oefeningen worden beziggehouden, de aanval begint, zonder instemming van de Veiligheidsraad. Het schouwspel van vernietiging op de mondiale televisie wekt wereldwijd verontwaardiging en afkeer, die zich om te beginnen uiten in betogingen. Dat is onvermijdelijk, maar daarmee is rekening gehouden.

Alles hangt nu van de duur af. Saddam heeft dat beseft. Weet hij de strijd te rekken, dan slaagt hij erin desnoods heel Bagdad tot zijn Stalingrad te maken. Dit dagelijkse tv-programma van vernietiging is zijn geheime wapen, beter dan al zijn MVW’s bij elkaar. Er slaat een vloedgolf van verzet door alle islamitische landen: Indonesië, Pakistan, Saoedi-Arabië. Dat is dan het tweede front, waar de tegenstander bestaat uit de massa’s, de straat. Daar helpt geen chirurgische ingreep met de modernste en slimste wapens tegen. Maar evenmin zal dat voor Bush een reden zijn de oorlog in Irak te staken. Integendeel, hij vraagt meer troepen, net als destijds generaal Westmoreland in Vietnam. Intussen raakt de regio verder ontwricht door geweldige optochten van vluchtelingen.

Turkije raakt in de oorlog betrokken, en daarmee, conform het verdrag, de Navo. Ook nu is er geen exit strategy. De grootste vrees van de sceptici in Amerika en Europa wordt door de werkelijkheid overtroffen. Na The Guns of August, waarin Barbara Tuchman het begin van de Eerste Wereldoorlog zo mooi heeft beschreven, volgt in 2005 of daaromtrent The Bombs of March, misschien van Leon de Winter.

Het zonnige scenario. Hans Blix heeft zijn laatste inspectie vergeefs ondernomen. In de boekhouding van Saddam blijft allerlei bezwarend materiaal onverantwoord. De dictator heeft voor de ogen van de hele wereld zijn laatste kans verspeeld. De Veiligheidsraad staat voor een voldongen feit en geeft zijn goedkeuring voor de aanval. Duitsland doet niet mee, Frankrijk op het nippertje nog wel en Rusland doet naar twee kanten alsof. De oorlog verloopt, inderdaad volgens plan, met chirurgische precisie.

Amerikaanse troepen worden als bevrijders in een bijna ongeschonden Bagdad ingehaald. De regio, diep geïmponeerd door de machtsontplooiing, kiest de wijste partij, de Amerikaanse. Met voortvarendheid begint de bezetter aan de wederopbouw van Irak; voorbeeldig. Hierdoor opnieuw geïmponeerd beginnen andere landen in de regio ook aan democratische hervormingen. Inmiddels zijn ook de Irakese olievelden weer in exploitatie genomen. Er wordt een Palestijnse staat gesticht, volgens de denkbeelden van Sharon, en dat vinden ook de Palestijnen fijn. De energieprijs daalt, de wereldeconomie herstelt zich. In menig opzicht is er een tijdvak aangebroken vergelijkbaar met dat van na de Tweede Wereldoorlog, maar dan zonder dat de Koude Oorlog en de dekolonisatie erop volgen. Present at the Creation heeft Dean Acheson, die erbij was, zijn memoires genoemd. Zoiets zou er dan weer moeten worden geschreven, misschien ook wel door De Winter.

Wat dit alles met de verhouding tussen de VS en Europa te maken heeft? Dat leg ik uit. Het pikzwarte en het zonnige scenario delen namelijk een eigenschap. In beide gevallen loopt het met de vriendschap slecht af, want na de oorlog komt de afrekening. Volgen de gebeurtenissen de zonnige variant, dan maakt Bush een goede kans de staatsman van deze eeuw te worden. Zeker zal hij als zodanig op de omslag van Time verschijnen, in de laatste week van dit jaar. Zijn compromisloze politiek zal opnieuw «het gelijk van rechts» hebben bewezen, zoals dat tussen ’89 en ’91 met het rechts van zijn voorganger Reagan het geval was.

Maar er is nog een overeenkomst: de ideologische bagage van de neoconservatieven in Washington wordt exporteerbaar. Dat zal de internationale gemeenschap weten, zoals ze dat in de jaren negentig heeft geweten. De wankelmoedige, laffe Europese verraders mogen op enige rancunemaatregelen rekenen, die van kracht blijven tot ze zelf orde op zaken hebben gesteld. De hypermacht is militair, economisch en ideologisch nog meer hyper geworden dan ze al was. En laten we ons niet vergissen: de neoconservatieve ideologie heeft een dwingend karakter, zeker in het gezelschap dat Bush om zich heen heeft verzameld.

Voltrekt zich het pikzwarte scenario, dan dient zich de vraag naar de oorzaak van deze mondiale mislukking aan. Vanzelfsprekend ontstaat daaruit een geweldige verwarring, maar zeker zullen de lafaards in Europa tot de schuldigen behoren. En de Europeanen van hun kant zullen niet nalaten te verzekeren dat ze alles hebben gedaan om de ramp te voorkomen. En zeker zullen in een dergelijke discussie de tegenstellingen worden verabsoluteerd. Er is een kans dat wat we nu anti-Amerikanisme en anti-Europeanisme noemen, dan als zachtaardig gekibbel in de familie zal worden beschouwd. Nu al hebben de vroegere vrienden zich zo ver van elkaar verwijderd dat ze elkaar niet eens meer verstaan.

Er is echter een mogelijkheid zowel het pikzwarte als het zonnige scenario te vermijden. Geen oorlog, maar in plaats daarvan opvoering van de druk met militair containment. Die mogelijkheid is door Washington verworpen; niet nu, maar misschien al een jaar geleden. Het uitbreken van deze oorlog is zeer voorspelbaar. Vandaar deze paradox: we moeten al puin ruimen nog voordat de eerste bom is gevallen.