Vorige toetsingscommissie Wereldmuseum blijkt opgestapt

De toetsingscommissie die het ontzamelen bij het Wereldmuseum begeleidt, blijkt al de tweede commissie in haar soort te zijn. De vorige is in 2012 voltallig opgestapt.

Medium wm1

Volgens die commissie waren de verhoudingen met museumdirecteur Stanley Bremer onwerkbaar. Aan hun vertrek is indertijd geen enkele ruchtbaarheid gegeven.

Volgens professor Christiaan Jörg, lid van de ‘oude’ commissie, was ‘de communicatie met Bremer niet optimaal, laat ik het zo maar diplomatiek uitdrukken. Daar hadden wij als commissie veel last van. We konden onze functie namens de gemeente niet goed uitoefenen.’

De commissie was al in september 2008 aangesteld om de ontzamelplannen van het Wereldmuseum, die toen nog niet precies bekend waren, ‘te begeleiden en te komen tot een afgewogen en gefundeerd advies aan het college over welk deel van de collectie op welke wijze zal worden afgestoten’.

In 2012 bracht Bremer zijn plannen naar buiten om de gehele Afrika-collectie van de hand te doen. ‘Daar waren wij niet in detail in gekend’, aldus professor Jörg, voormalig conservator van het Groninger Museum en emeritus buitengewoon hoogleraar kunstgeschiedenis in Leiden. ‘Bij die plannen hadden wij nogal wat vraagtekens willen zetten. Door de gang van zaken werd het ons allemaal te politiek en hebben we ons mandaat teruggegeven.’ Volgens Jörg verliep de communicatie tussen zijn commissie en de gemeente verder uitstekend en zat de bottleneck uitsluitend bij Bremer.

De andere leden van de commissie waren mevrouw J. Leistra, voormalig waarnemend hoofdinspecteur van de sector Collecties van de Erfgoedinspectie van het ministerie van OCW, dhr. A. Kok namens het Instituut Collectie Nederland en de Amsterdamse kunsthandelaar Jaap Polak. Laatstgenoemde heeft momenteel een grote privé-collectie Aziatische beeldjes tentoongesteld in de vaste collectie van het Wereldmuseum.

Professor Jörg: ‘Als privé-persoon wil ik dit nog wel kwijt: ik vind het schandalig wat er allemaal gebeurt in het Wereldmuseum. Zoveel mensen hebben er hun vertrouwen aan gegeven maar Bremer doet alsof hij de baas is.’

Momenteel is er een andere toetsingscommissie aan het werk om de ontzamelvoorstellen van het Wereldmuseum te beoordelen. Voorzitter van die commissie is Jan Laan, voorzitter van de raad van toezicht van Museum Gouda. Al eerder berichtten wij dat Laan in die functie de richtlijnen voor ontzamelen zelf overtrad met de verkoop van een schilderij van Marlene Dumas.

Donderdag kwamen de ontzamelplannen aan de orde in de Rotterdamse gemeenteraad, na vragen van de Partij voor de Dieren en de PvdA. Ook schriftelijk heeft de gemeente diverse vragen deze week beantwoord. Volgens de gemeente bedragen de ontzamelvoorstellen ‘niet meer dan negentien procent van de totale collectie’. Berichten in De Groene dat zo’n negentig procent van de collectie is aangemerkt voor afstoten, noemde wethouder Visser van Cultuur ‘volstrekte waanzin, onzin’. Hij deelde de gemeenteraad niet mee dat de voorstellen die nu bij de toetsingscommissie liggen slechts de eerste in een serie zijn. Volgens bronnen rond het Wereldmuseum heeft Bremer aangekondigd dit jaar nog twee ontzamelvoorstellen in te dienen en begin 2015 een vierde.

Een woordvoerster van de gemeente meldt desgevraagd: ‘Wij weten dat het Wereldmuseum van plan is nog meer ontzamelvoorstellen in te dienen, maar meer ook niet. De omvang, aard en datum van indienen van die voorstellen zijn niet bekend bij de gemeente. Het is wat ons betreft ondenkbaar en niet realistisch dat uiteindelijk negentig procent van de huidige collectie ontzameld wordt. Het uitvoeringsprotocol ontzamelen waarborgt namelijk dat er ook gekeken wordt naar het gehele collectiebeleidsplan Wereldmuseum, de collectie Rotterdam als geheel en het nationale belang.’

In interviews, onder meer in mei met Radio 1, sprak Bremer zelf over het afstoten van 85.000 à 90.000 van de honderdduizend objecten. ‘Heb ik dat gezegd? Dat is dan een vergissing geweest. Maximaal vijftien procent gaat weg’, stelde hij later_._

Rotterdam wil de ontzamelvoorstellen die bij de toetsingscommissie zijn ingediend nu nog niet vrijgeven. Ze worden pas openbaar als ze aan b. en w. worden overhandigd. Volgens goed ingevoerde bronnen telt het eerste ontzamelvoorstel zeventienduizend objecten.

In een brief aan de raad schrijft burgemeester Aboutaleb dat ‘het college op de hoogte is van de zorgen over de wijze waarop het Wereldmuseum opereert en samenwerkt met andere partijen’. Momenteel worden ook gesprekken gevoerd met de raad van toezicht en de directie, onder meer over het ‘gebrek aan transparantie’ bij het Wereldmuseum.

In een andere brief aan de raad meldt wethouder Visser dat Wereldbusiness BV, waar het restaurantdeel van het museum onder valt, in 2013 een verlies van 2688 euro heeft geleden. Dit is aangevuld vanuit de reserves van het museum zelf. Omgekeerd heeft de museumwinkel 3540 euro winst geboekt. Dat geld is naar het museum gevloeid. Het hele businessmodel van Bremer is erop gericht dat Wereldbusiness BV zoveel winst maakt dat het museum ermee overeind kan worden gehouden. Directeur Bremer heeft meermaals te kennen gegeven onze vragen niet meer te willen beantwoorden.