Paul O'Keeffe

Vorticist

Paul O'Keeffe, Some Sort of Genius: A Life of Wyndham Lewis Uitg. Jonathan Cape, 697 blz., ƒ104,50

Als voor een beginnend kunstenaar iets belastend is, is het wel het predikaat «veelbelovend». Belofte maakt immers schuld. Er zijn kunstenaars die vrijwel hun leven lang gebukt gaan onder dit adjectief, totdat critici besluiten dat het allemaal is tegengevallen. Dit gold voor de Amerikaans-Engelse schrijver en schilder Wyndham Lewis, generatiegenoot en vriend van James Joyce, Ezra Pound en T.S. Eliot. Laatstgenoemde beschouwde hem zelfs als «a man of undoubted genius, but genius for what precisely it would be remarkably difficult to say».
Percy Wyndham Lewis (1882-1957) maakte als kunstenaar een vliegende start. Al jong gold hij als briljant tekenaar, en zijn korte verhalen werden enthousiast ontvangen. Nadat hij kennis had gemaakt met het kubisme, expressionisme en futurisme werd hij de meest uitgesproken vertegenwoordiger van het modernisme in het gezapige Londen van voor de Eerste Wereldoorlog. Samen met enkele andere radicale kunstenaars lanceerde hij de beweging van het «vorticisme».
Na de oorlog baarde hij veel opzien met zijn romans Tarr (1918) en The Apes of God (1930). Het laatste boek was een satire op het Engelse culturele wereldje, en vooral op de zogeheten Bloomsbury-groep. Na voltooiing van dit boek maakte Lewis een reis door Duitsland, hetgeen resulteerde in het verheerlijkende boekje Hitler uit 1931. Hoewel hij zich later van zijn flirt met het nazisme heeft gedistantieerd, is deze smet altijd aan zijn reputatie blijven kleven. Zelf zag hij hier vooral een samenzwering van het Bloomsbury-establishment in.
Lewis barstte altijd van de plannen, werkte aan zes of zeven boeken tegelijk, maar dat ultieme meesterwerk kwam er maar nooit en de grote roem bleef uit. Nu lag dat ook wel in de lijn van het vorticisme, want zoals zijn strijdmakker Christopher Nevinson had opgemerkt: «Alleen slecht werk leeft voor eeuwig. Nie mand zou de Mona Lisa als cadeau accepteren. Niemand wil dat een zanger de hele dag zingt.»