Vraag aan, die subsidies!

Medium groene opheffer subsidie

In de loop der jaren ben ik anders over kunstsubsidies gaan denken.
Ik was vroeger mordicus tegen elke steun van de overheid. Als kunstenaar moest je jezelf zien te bedruipen - wie geld van de overheid accepteert is in dienst van de overheid en dus een ambtenaar. Ik wilde geen ambtenaar zijn. Tegenwoordig denk ik er anders over. Subsidies zie ik nu als belastingverlaging. Immers: de overheid aan wie ik belasting betaal, geeft mij geld terug.
Onlangs las ik een artikel waarin een actrice vertelde dat ze het eigenlijk schandelijk vond dat zij maar zo weinig subsidie kreeg. Ze verdiende elfhonderd euro in de maand en kon daar moeilijk van rondkomen, terwijl ze toch een heel goed actrice is. Haar boodschap was: de overheid moet meer geld aan kunst schenken. Ze veronderstelde ook: dat is ook goed voor de cultuur, en dus voor onze beschaving. Dat laatste hoor je wel vaker.
Het vervelende van deze discussie is dat ‘goed voor de cultuur’ en 'goed voor onze beschaving’ heel sympathiek klinkt, maar dat zulks nooit bewezen kan worden omdat het niet meer is dan een geloof, gebaseerd op niets.
Wanneer ik beweer: het is juist niet goed voor onze cultuur en het werkt de beschaving tegen, dan klinkt dat minder sympathiek, maar misschien is het wel méér waar. Ook in de kunst moet 'de beste’ komen bovendrijven. En wat dat is, maakt niet de staat uit, maar is het gevolg van onderlinge concurrentie. Die concurrentie wordt in feite tegengegaan wanneer je beloont wat zich niet heeft bewezen. Maar ook hier weer stagneert de discussie wanneer je moet formuleren wat 'het beste’ is. Zou Grunberg in 1970 net zo gewaardeerd zijn geworden als in 2010? En zou, als Gerard Reve nu had gepubliceerd, hij net zo veel invloed op de literatuur hebben gehad als in de jaren zestig en zeventig? Welke auteurs die in de jaren zeventig goed verkochten, worden nu nog gelezen? En welke hebben invloed gehad en welke niet? Ik meen dat Jeroen Brouwers wel eens subsidie heeft getoucheerd, en hem lees ik nog. Je zou dus kunnen stellen dat subsidie voor hem goed heeft uitgepakt. Maar was hij een mindere schrijver geweest als hij die subsidies niet ontvangen had? Had hij minder invloed op onze cultuur gehad? Was onze beschaving minder geweest? Hoe zouden we dat kunnen meten? Misschien zijn Wilders en Cohen beiden grote liefhebbers van Brouwers en worden ze in gelijke mate door hem geïnspireerd. Wat is dan Brouwers’ beschavende invloed geweest op beide heren? We zullen dat nooit weten.
De onleesbare Evangelische geschriften van Tolstoi hebben misschien meer invloed gehad dan zijn Oorlog en vrede. Het was bijvoorbeeld Wittgenstein die door de Evangelische geschriften op de Tractatus is gekomen. Maar misschien had Wittgenstein de Evangelische geschriften niet gelezen als hij Oorlog en vrede niet zou hebben gekend. Wittgenstein kocht die Evangelische geschriften toen hij ergens in de Eerste Wereldoorlog in het leger zat. Heeft die Eerste Wereldoorlog dan een beschavende invloed op hem gehad? En dus - later - op ons?
De overheid moet wetenschap stimuleren, en dus het onderwijs. Maar kunst? Welke kunst? Alle kunst? En waarom dan?
Zelfs na al die jaren ben ik er niet uit. Althans, mij staat elke overheidsbemoeienis tegen. Ik vind dat de overheid wel een mooie reeks boeken van overleden auteurs zou mogen subsidiëren, maar niet een dichter, die misschien prachtige poëzie schrijft, maar ook iets anders kan doen. Ik vind dat die dichter dat niet zou moeten willen. Ik vind het eigenlijk een slappe drol als hij overheidssubsidie pakt. Maar ja, het is, beweer ik net, een belastingverlaging, dus mag het. Sterker: ik ben voor belastingverlaging.
Dus kunstenaars: vraag aan die subsidies.
Overheid: weg met die subsidies.

beeld: Milo