Vraag het aan Grossvater!

Berlijn – De televisiegebeurtenis van het jaar, riepen de media in koor. De Frankfurter Allgemeine Zeitung schreef dagenlang diepe beschouwingen, nadat opinie­leider Frank Schirrmacher met een groot essay het startsein had gegeven. De miniserie Unsere Väter, unsere Mütter zou een revolutie teweegbrengen in de omgang van de Duitsers met de Tweede Wereldoorlog.

Vorige week vertoonde de publieke zender zdf de drie delen van anderhalf uur elk. Maar om nou te zeggen dat er meteen een gloednieuwe fase aanbrak in de toch al zo intensieve Duitse ‘Vergangenheitsbewältigung’ – nou nee. De kijkcijfers bleven steken bij die van een matige misdaadfilm: zo’n zeven miljoen kijkers. Tatort had er laatst twaalf miljoen.

Het idee was dat kinderen en kleinkinderen massaal op hun vaders, moeders en grootouders af zouden stappen om eindelijk het zwijgen te doorbreken. ‘Wat deed jij in de oorlog?’ De film gaat over vijf vrienden die twintig waren toen de oorlog uitbrak. Maar reken maar uit: welke 93-jarige, die al die tijd heeft gezwegen, legt nu ineens zijn ziel bloot? De vijf vrienden in de film, van wie er één zelfs joods is, kijken in 1940 nog onbekommerd in de toekomst en dansen op verboden Amerikaanse muziek. Hitler? Oorlog? Ach, dat waait wel over. Maar dan zuigt de oorlog hen onverbiddelijk mee in zijn maalstroom van verraad, geweld, moreel verderf en dood.

In de slotscène van de miniserie komen de resten van de vijf bijeen in het café waar ze ooit swingden. Het zijn er nog maar drie. Drie morele wrakken. Ook de jood is erbij; hij overleefde bij de Poolse partizanen. De andere twee waren ooit een stel, maar weten niet meer wat liefde is. Zij zijn de opa’s en oma’s van nu die over hun ervaringen zwegen.

De makers hebben acht jaar aan de film gewerkt en veertien miljoen euro verbruikt. De acteurs zijn top, de oorlog knalt, het drama is groots. Maar het scenario, de muziek, de tranentrekkerij, dat doen ze elders in de wereld allemaal veel beter. Al valt er voor Nederlandse makers van historische tv-drama’s nog veel van te leren. En renden de kleinkinderen ineens allemaal naar hun opa’s en oma’s om te vragen of het echt zo erg was? Talloze reporters registreerden de reacties in schoolklassen. De kinderen reageerden zoals ze op elke film in die sfeer reageren: wat zou ík doen in zo’n situatie? Ze hebben hun opa’s en oma’s met rust gelaten.