Vrede ja, concessies nee

Vredesbesprekingen tussen partijen die niet met elkaar in oorlog zijn - het Noordierse vredesproces wordt met de dag onlogischer. Geen wonder dat het de Noordieren allemaal niet meer boeit.
HET VERLANGEN naar vrede leeft heel sterk in Noord-Ierland. Het vertrouwen dat de door de Britse en Ierse regeringen opgezette vredesconferentie een einde aan het geweld kan maken, is echter nihil. Intussen duurt het geweld voort. Zelfs tijdens de afgelopen twee jaar, die als relatief vreedzaam golden, werden ruim vierhonderd mensen om politieke redenen in de knie geschoten, met messen bewerkt of met staven geslagen. De INLA, een paramilitaire splintergroepering, is de afgelopen maanden verwikkeld geraakt in een interne vete die aan vijf mensen het leven heeft gekost.

Het Noordierse vredesproces bestaat niet meer, maar het heeft wel bestaan. Belangrijk hierin was de coalitie die werd gevormd door de drie belangrijke voorstanders van een verenigd Ierland: Sinn Fein- leider Gerry Adams, SDLP-leider John Hume en de toenmalige Ierse premier Albert Reynolds. Dit drietal slaagde erin de IRA tot een staakt-het-vuren over te halen. De zeventien maanden dat dit bestand standhield, was een van de meest hoopvolle perioden in Noord-Ierland.
‘Het bezoek van president Clinton was wat dat betreft een historisch hoogtepunt’, zegt dr. Sydney Elliott, docent politicologie aan Queen’s University in Belfast. 'Het was afgelopen november, maar het lijkt nu al veel langer geleden. Het beeindigen van het staakt-het-vuren met de bom in Canary Wharf in Londen heeft de herinnering volkomen weggeblazen.’
'Toen ik het nieuws hoorde over de bom in Canary Wharf, voelde het alsof een goede vriend was overleden’, zegt de 32-jarige verpleegster Mary McGee. 'Tijdens de zeventien maanden van het staakt-het-vuren ging het zo goed hier. En inderdaad, het be zoek van Clinton was een enorm feest voor de hele stad.’
Met de val van de regering-Reynolds was intussen ook een einde gekomen aan de coalitie tussen Adams, Hume en Reynolds. Reynolds opvolger John Bruton wordt in Republikeinse kringen veel sceptischer bezien. Zijn bijnaam is John Unionist, vanwege zijn vermeende sympathieen voor het protestantse volksdeel van Noord-Ierland.
De twee belangrijkste factoren in het op gang komen van het vredesproces - het staakt-het-vuren en de pan-nationalistische coalitie - zijn dus verleden tijd, en daarmee is ook het vredesproces tot stilstand gekomen. Alle pogingen van de Britse regering om het nieuw leven in te blazen, hebben het slechts erger gemaakt. Het zeventien maanden durende getreuzel van de Britse regering en de weigering om echt te onderhandelen hebben veel wantrouwen gewekt onder Ierse nationalisten. Elke poging van de regering-Major om vertrouwen te winnen, werd door Unionisten uitgelegd als een onacceptabele concessie aan IRA-terroristen.
Zo kwamen de Britten met het plan om verkiezingen te houden voor een forum zonder enige bevoegdheid. 'Een praatclub, meer niet’, zo oordeelt politicoloog Elliott. 'Het forum heeft geen agenda, geen taak, zelfs de ontmoetingsplaats staat niet vast. Het verbaast me nog dat zestig procent van de Ieren de moeite nam om te gaan stemmen. Ze deden dat uit gewoonte, want er was werkelijk geen enkele reden om te gaan stemmen.’
De tien partijen die in het forum zijn ver tegenwoordigd, hebben onderhandelingsdelegaties gevormd voor de vredesbesprekingen. Verder opereren het forum en de onderhandelingen volkomen gescheiden. 'Daarmee is een nieuw probleem gecreeerd’, zegt Elliott. 'Als een verkozen forum over vrede praat, heeft het volk nog het idee dat het erbij betrokken is. Nu wordt elke overeenkomst gezien als een geheime politieke deal. Het forum vergadert in het openbaar en volgens mij is dat een voordeel. De mensen kunnen dan de ontwikkelingen volgen en zien welke kant het opgaat. Ze kunnen wennen aan het idee dat er concessies gedaan moeten worden. Nu zal elke overeenkomst het volk overvallen; het is maar de vraag of ze zal worden geratificeerd in het geval van een referendum. Ja, het volk is klaar voor vrede, maar misschien nog niet voor de benodigde concessies.’
De grote winnaar van de verkiezingen was Sinn Fein, de politieke tak van de IRA. Maar Sinn Fein mag niet meepraten, want er is geen IRA-staakt-het-vuren. Met het uitsluiten van Sinn Fein wordt ook elke kans op het beeindigen van het geweld uitgesloten. Sterker nog: de uitsluiting van Sinn Fein wordt door de IRA als excuus gebruikt om het geweld te doen oplaaien. Na de recente bomaanslag in Manchester werden twee dingen pijnlijk duidelijk: dat de IRA zal doorgaan met geweld zo lang er geen door Sinn Fein gesteunde vredesregeling is, en dat de Unionisten en de Britse regering zijn gesterkt in hun mening dat met Sinn Fein niet te praten valt.
Jarenlang heeft Gerry Adams zijn best gedaan om van Sinn Fein een salonfahige partij te maken. Hierin was hij tamelijk succesvol. Niet alleen werd de pan-nationalistische coalitie tot stand gebracht, ook onder houdt Adams nauwe contacten met Amerikaanse politici, onder wie president Clinton. Door de Manchester-bom staat Sinn Fein weer alleen. De bom heeft ook het staakt-het-vuren van de protestantse paramilitairen aan het wankelen gebracht.
DE HUIDIGE besprekingen gaan niet over oorlog en brengen dus geen vrede. Wat overblijft zijn onderhandelingen over het toekomstige bestuur van Noord-Ierland. Dat kan heel nuttig zijn, maar de hoop dat daarover een overeenkomst wordt bereikt is ook al klein. SDLP-leider John Hume is de enige politicus die wel eens een verzoenende toon aanslaat. De overige politici zijn meer uit op confrontaties en het scoren van partijpolitieke punten.
DUP-leider dominee Ian Paisley spant wat dat betreft de kroon. Hij slaagde erin de besprekingen een halve week lang te domineren met zijn protesten tegen het voorzitterschap. De door de Britse en Ierse regeringen voorgestelde voorzitter, de Amerikaanse senator George Mitchell, was in zijn ogen onacceptabel - want katholiek. Paisley zou bijeenkomsten die door Mitchell worden geleid, boycotten. De DUP- leider zal tijdens de onderhandelingen elke kans aangrijpen om de boel te traineren. Hij wilde nooit onderhandelen; Noord-Ierland moet protestants en Brits blijven en de IRA moet worden uitgeroeid. Paisley heeft al aangekondigd op te stappen als de SDLP over een verenigd Ierland gaat praten.
Als de boycottactiek van Paisley erop neerkomt dat hij er vaker niet dan wel is, kan dit gaan betekenen dat de feitelijke onderhandelingen alleen nog gaan tussen de SDLP en de UUP, respectievelijk de grootste katholieke en de grootste protestantse partij. Volgens politicoloog Elliott is dat geen slechte zaak. 'Door zo veel partijen bij de onderhandelingen te betrekken, vraag je om problemen. De kans op onenigheid wordt groter. Misschien is een overeenkomst tussen de SDLP en de UUP op dit moment het meest haalbaar: de breedst mogelijk gedragen overeenkomst.’
GEEN WONDER dat de onderhandelingen totaal niet leven in Noord-Ierland. 'Ik heb niet gestemd’, zegt de 23-jarige voorman Gary. 'Deze politici vertegenwoordigen de man in de straat niet. Ze praten dezelfde taal als ze 25 jaar geleden al deden. Ze zijn alleen maar uit op confrontatie in plaats van op een overeenkomst. De mensen hier zijn cynisch geworden. We hebben het allemaal al eens gezien, er waren al eerder besprekingen en die stopten al vrij snel. Weken lang praatten de Britse en de Ierse regeringen over hoe het probleem van de ontwapening van de paramilitaire groepen moest worden behandeld. Maar wat heeft het voor zin om over ontwapening te onderhandelen als de mensen met wapens (Sinn Fein en IRA - SvH) niet meepraten? De paramilitairen zullen hun wapens nooit opgeven, want dan geven ze hun macht op. Zonder wapens stellen ze niets voor, zijn het werkloze zwervers.’
Gary vervolgt: 'In West-Belfast heeft de IRA het voor het zeggen. De politie durft er niet te komen. Drugshandel, prostitutie, de zwarte handel et cetera floreren er. Daardoor hebben veel mensen in West- Belfast eigenlijk geen belang bij vrede.’
Volgens verpleegster Mary is het niet realistisch van de IRA te eisen dat ze hun wapens inleveren. 'Dat gebeurde bij de onderhandelingen over Bosnie en het Midden- Oosten toch ook niet? Ik zie niet hoe deze onderhandelingen ooit vrede kunnen brengen. Als verstandige mensen als Patrick Mayhew en Dick Spring (De Britse minister en zijn Ierse gesprekspartner - SvH) het al oneens blijven, hoe kunnen Adams en Paisley dan ooit een overeenkomst bereiken?’
'Deze onderhandelingen zijn een slechte grap’, zegt de 25-jarige Stephen. 'Het is net een stel kinderen: er is altijd iemand die zijn zin niet krijgt en dus doorgaat met geweld.’