Vredestichter met machinegeweer

Jacob Zuma, de president van het Zuid-Afrikaanse ANC, ontkwam deze week op een nogal curieuze manier aan een rechtszaak wegens corruptie. ‘Het moeilijkste uit mijn loopbaan’, noemde de dienstdoende officier van justitie zijn besluit de vervolging te stoppen.

Dat klinkt weinig overtuigend. Nu is nog niet bewezen of Zuma nu wel of niet corrupt is (hij zou steekpenningen hebben aangenomen van een Franse wapenhandelaar). De rechtsgang is stopgezet omdat er sprake is van ‘politieke inmenging in de rechtspraak’. Uit bandopnamen is gebleken dat de belangrijkste aanklagers en onderzoekers onder invloed stonden van oud-president Thabo Mbeki.

Nu volgt meteen de vraag onder welke invloed deze vrijspraak tot stand is gekomen, want de timing is voor Zuma natuurlijk wel heel erg prettig, zo twee weken voor de landelijke verkiezingen. Daarmee staat nu vast dat Zuma de nieuwe president van Zuid-Afrika zal worden, tot groot afgrijzen van het grootste deel van de blanke én zwarte middenklasse van het land. Zij gruwen van zijn populistische stijl, zijn anti-apartheid-lijflied ‘Breng me mijn machinegeweer’, zijn levensstijl (Zuma heeft zes vrouwen, twee verloofden en achttien kinderen en hij werd eerder al vervolgd voor - én vrijgesproken van - verkrachting) en zijn naïeve visie op het aidsprobleem (douchen na de seks is de remedie).

Hun afgrijzen hangt dus samen met de breuk die het presidentschap van Zuma met zijn voorgangers gaat betekenen. Mandela, Mbeki (ook geen beste reputatie wat betreft het aidsprobleem) én de huidige interim-president Motlante zijn hoogopgeleid. Zuma heeft geen noemenswaardige opleiding. Hij is een straatvechter die op basis van charisma en loyaliteit carrière maakte binnen het ANC.

Vooral het contrast met Mbeki is groot. Tijdens Mbeki’s bewind kwam het idee van ‘de regenboognatie’ – de verzoening tussen zwart, gekleurd en blank – al in gevaar. Blanken voelden zich steeds minder welkom door de positieve discriminatie waarmee werd getracht de ongelijkheid te herstellen die onder apartheid was ontstaan. De arme zwarte bevolking voelde zich door de intellectualistische en gereserveerde Mbeki te weinig gesteund. Zuma heeft de status van halfgod onder een groot deel van die arme bevolking, zeker de Zulu. De manier waarop Zuma wordt gesteund is dweperig en volgzaam, zoals te lezen valt op de website Friends of Jacob Zuma (http://www.friendsofjz.co.za):

_We, the people, will ensure that this man of honour, who dedicated his life to liberating us, will finally have the right to defend himself

We, the people, from across South Africa, will join hands to stop the abuse of Jacob Zuma’s rights and dignity, and the further desecration of his name

We, the people, will not tolerate any further injustice to Jacob Zuma

We, the people, will strive to ensure that a fair trial, as guaranteed by the Constitution, will ensue.

We, the people, are the Friends of Jacob Zuma_

Waarschijnlijk maakt de angst voor een ‘opstand der horden’ de middenklasse en intellectuele elite zo benauwd. Zuma past in het profiel van de gemiddelde dictator: anti-intellectueel, demagogisch en behept met een megalomaan zelfvertrouwen. Maar er is hoop. Zuma heeft ook eigenschappen die minder goed passen bij een tiran. Al sinds 1959 is hij zeer actief binnen het ANC, waarbinnen hij bekendstaat als zeer loyaal en coöperatief. Deze bereidheid tot samenwerking kwam goed naar voren toen Zuma in 1990 onderhandelingen voerde met de Inkatha Freedom Party. Deze Afrikaans-nationalistische (Zulu-)partij frustreerde het verzoeningsproces door massaal geweld tegen zwarte ‘collaborateurs’. In deze onderhandelingen wist Zuma IFP-leider Mangosuthu Buthelezi achter de vredesonderhandelingen te krijgen, waarmee het geweld stopte en de weg naar het einde van apartheid open lag. Ook als vice-president intervenieerde en onderhandelde Zuma veel bij Afrikaanse conflicten.

Zuma als vredestichter? Zolang ze hem zijn machinegeweer maar niet brengen