Wat herinner ik me van het vele delen tellende VPRO-televisieprogramma Vertrouwd en o zo vreemd van Wim Kayzer uit 1995? Weinig. Ik heb destijds flinke happen uit dat programma gezien, en wat ik me nu vooral herinner is irritatie. Kayzer had een groep zeer interessante schrijvers, wetenschappers en lijders aan geestelijke stoornissen bij elkaar gebracht in de kamers van een kasteel, om te spreken over een al niet minder interessant onderwerp: geheugen en bewustzijn.

Daarbij komt: Wim Kayzer, die eerder verontrustende monsterproducties maakte over onder andere genetica, is een journalist met een afmattende grondigheid waarvoor ik alleen maar respect heb. En toch: het was niks die keer. Bombast. Interessantdoenerij.
Ik herinner me… een donkere kamer met een antiek raam, een gang met een deur naar buiten aan het eind, koperwerk… Maar vooral de pedanterie van de schrijver Ben Okri. Niet zozeer om wat hij zei, want daar herinner ik me niks van, behalve dat hij vaak Shakespeare noemde, maar om dat opgewonden onder-ons-toontje dat schrijvers soms zo onuitstaanbaar kan maken. Na het zien van Vertrouwd en o zo vreemd wist ik zeker: van die Ben Okri wil ik nooit iets lezen. Gelukkig voor mij zie ik me door het boek over de serie in dat idee bevestigd. Wat een blaaskaak, zeg.
Schrijvende over onder andere Okri kom ik bij het punt waarop ik niet meer weet waar mijn geheugen is overgegaan in de formuleringsdrang van nu. Ergens slaat herinnering om in grootspraak. Mij hoef je er allang niet meer van te overtuigen dat het menselijk geheugen eerder creëert dan reproduceert. Dat was het centrale onderwerp van Vertrouwd en o zo vreemd. Misschien was dat de irritatie: hoezo, ‘o zo vreemd’?
Wat ik me niet herinner was de centrale rol die de Amerikaanse geheugenonderzoekster Elizabeth Loftus speelde in de serie. In zijn inleiding spreekt Kayzer, die gaande zijn project steeds meer aan zijn eigen geheugen begint te twijfelen, het vermoeden uit dat het met name een lezing van Loftus is geweest die hem tot het idee voor deze serie bracht. Fascinerend wat ze vertelde in dat kasteel. Maar ook de gesprekken met Hans Bloemendal, Willem Wagenaar, Armando en Gerhard Durlacher bleken heel wat leerzamer dan ik ze me van tv herinner. Dus had ik toen niet gelijk.