De Schilderswijk is nog steeds licht ontvlambaar

‘Vriend, het was ramadan’

Binnenkort verschijnt het rapport van de rijksrecherche over de dood van Mitch Henriquez. Onderliggende vraag: spelen racistische vooroordelen in het Haagse politiekorps een grote rol? Zelfs in de Schilderswijk denkt men daar genuanceerd over.

Medium gettyimages 479172720

Maandagavond 29 juni van dit jaar, rond kwart over negen. Vlak bij politiebureau Heemstraat in de Haagse Schilderswijk hebben zo’n vijfhonderd demonstranten zich verzameld. Er worden leuzen gescandeerd als ‘Politie, moordenaars!’ en ‘Fuck the police!’ Een groep van dertig jongens maakt zich los van de menigte en komt tegenover een handjevol agenten te staan die de ingang van het politiebureau blokkeren. ‘Kankerpolitie!’ wordt er geroepen. In deze kopgroep bevindt zich de zeventienjarige ‘Abass’ – zijn bijnaam. Hij heeft een blauw-groen sportjasje aan en hij maakt wegwerpgebaren naar de politie.

Woordvoerders van de menigte eisen van de politie een verklaring voor wat er twee dagen eerder, op zaterdag 27 juni, gebeurde. Toen stierf Mitch Henriquez (42) de verstikkingsdood als gevolg van een nekklem die een politieagent bij hem zette. Het gebeurde tijdens een muziekfestival in het Zuiderpark. Henriquez zou een ongelukkige, grappig bedoelde opmerking hebben gemaakt richting politieagenten, iets in de trant van dat hij ook een wapen heeft. Vijf agenten doken vervolgens op hem om hem in bedwang te krijgen en te arresteren.

In de loop van maandag 29 juni wordt op Facebook – Zinloos Politiegeweld: Mitch Henriquez – een protest aangekondigd voor bureau Heemstraat. ‘Let op, gisteren was het Mitch, morgen zijn wij aan de beurt.’ Binnen een paar uur geven honderden mensen aan bij het protest aanwezig te zullen zijn.

De vijfhonderd demonstranten die uiteindelijk komen opdagen stellen de politieagenten van bureau Heemstraat een ultimatum: als er niet snel iemand een verklaring over Henriquez’ dood geeft, ‘zijn wij helaas genoodzaakt om zelf naar binnen te gaan met z’n allen’, zoals een actievoerder door een megafoon roept. Andere demonstranten roepen nog op tot kalmte, maar uiteindelijk wordt er afgeteld. ‘Drie, twee, één.’ De kopgroep – waaronder Abass – stormt op de ingang van het politiebureau af.

Het incident vormt het begin van vier nachten vol rellen in de Schilderswijk. Relschoppers komen van heinde en verre, zelfs uit het Friese Dantumadeel, om vernielingen aan te richten. Bushokjes en winkelruiten gaan eraan. De schade loopt op tot 77.600 euro. Er worden 280 verdachten opgepakt. Liefst twee derde daarvan woont niet in de Schilderswijk. Een vijfde komt niet eens uit Den Haag.

‘Vriend, we gooiden met bakstenen naar de politie’, zegt een grijnzende Abass vier maanden na de rellen. We spreken elkaar op het Mandelaplein, dat tweehonderd meter van politiebureau Heemstraat ligt. Abass draagt een witte djellaba over zijn spijkerbroek. Het is vrijdagmiddag, hij heeft net gebeden in de moskee. ‘Het was toen ramadan’, zegt hij. ‘Na het eten gingen we naar buiten om te rellen.’

De bij de dood van Henriquez betrokken agenten waren niet verbonden aan politiebureau Heemstraat. Toch verbaast het niemand dat juist dit bureau als trefpunt van de demonstranten werd gekozen. Er gaan al een paar jaar verontrustende verhalen over agenten van Heemstraat die zich als racistische bullebakken gedragen. Bureau Heemstraat was dus een vanzelfsprekende locatie om Haags politiegeweld aan te klagen. In 2014 vond voor dit bureau ook al een demonstratie tegen politiegeweld plaats.

‘Het was toeval dat de demonstratie bij dit bureau werd gehouden’, zegt Imala Chilali Sihu (40), een Amsterdamse antiracisme-activiste die de aankondiging van het protest op Facebook aanmaakte. ‘Bureau Heemstraat was tot laat open, andere bureaus niet. Ik was niet bekend met de reputatie van dit bureau. Inmiddels wel. Ik heb begrepen dat er veel discriminatie voorkomt. Dus nu denk ik achteraf, ja, het was goed dat we juist dit bureau kozen.’

De rellen die vervolgens uitbraken keurt ze niet goed, maar ze begrijpt wel waar het geweld vandaan komt. Imala: ‘Het was een uiting van emotie, die mensen zijn het zat. Het ging erom dat een persoon die niet wit is op die manier is behandeld. Hij is vermoord. Dit ging om een leven. Die man komt niet meer terug.’

‘Het ging ons niet om die aap’, zegt Abass over Mitch Henriquez. ‘Die was al lang vergeten. We wilden gewoon chaos maken. Er was eenheid.’

‘Het ging ons niet om die aap. Die was al lang vergeten. We wilden gewoon chaos maken. Er was eenheid’

Ook op het Mandelaplein zijn Ali (26) en Abu Bakr (26), die niet hun volledige naam willen geven. Ze maken deel uit van het Haagse Buurt Preventie Team. Tijdens de rellen hielpen ze mee om de rust in de Schilderswijk te herstellen. Ze bevestigen dat de rellen meer door baldadigheid werden ingegeven dan door verontwaardiging over Henriquez’ dood. Ali: ‘Het was vijf dagen gezelligheid. Er was groepsgevoel. Wij tegen de ib’esh (slang voor politie – hb).’

Bewoners en plaatselijke ondernemers van de Schilderswijk verklaarden in de dagen van de rellen in verschillende media eveneens dat het veel relschoppers vooral om de sensatie ging. Maar baldadigheid en sensatie alleen schieten te kort als volledige verklaring voor de heftige ongeregeldheden in de Schilderswijk. De gewelddadige protesten komen ook voort uit het overspannen beeld dat geschapen is van de Schilderswijk, als een rechteloos gebied waar racistisch politieoptreden aan de orde van de dag is.

Vanaf 2011 werden de politieactiviteiten in de Schilderswijk opgevoerd om de overlast van jeugdbendes tegen te gaan. Intensieve ID-controles en samenscholingsverboden voedden bij veel allochtone jongeren de overtuiging dat agenten het op hen gemunt hadden. Er gingen verhalen rond over buitensporig politiegeweld. Eind 2012 werd de ongewapende Rishi Chandrikasing (17) op station Hollands Spoor door een agent doodgeschoten. En in oktober 2013 spraken drie anonieme oud-agenten tegenover Omroep West over een geweldscultuur bij bureau Heemstraat, gericht tegen allochtonen.

Naar aanleiding van deze verhalen en incidenten ging in 2013 het actiecomité Herstel van Vertrouwen van start dat onder bewoners van de Schilderswijk klachten verzamelde en aandacht vroeg voor misstanden onder de Haagse politie. Dat ging met zwaar geschut. De woordvoerders Mohammed Ghay en Yasmina Haifi stelden herhaaldelijk dat de Haagse politie was ‘doordrenkt (…) van racisme’, of gebruikten variaties daarop. Rapporten van de Nationale Ombudsman (Contrasterende beelden) en de Universiteit Leiden (Etnisch profileren in Den Haag?) uit 2014 nuanceerden echter het beeld van de Haagse politie als een racistische organisatie. Deze uitkomsten werden door het actiecomité terzijde geschoven. ‘Wij zijn geen onderzoeksinstituut’, verklaarde Yasmina Haifi hierover vorig jaar in dit blad.

Waar het achteloos schermen met termen als etnisch profileren en racistisch politiegeweld door een zichtbare en actieve organisatie als het actiecomité toe kan leiden, werd geformuleerd in het rapport van de Universiteit Leiden. Daarin worden ‘media’ en ‘ngo’s’ gekapitteld die de discussies over etnisch profileren niet altijd even ‘conceptueel zuiver’ voeren, waardoor ‘de percepties van burgers over etnisch profileren en de mate waarin dit voorkomt onmiskenbaar beïnvloed’ worden.

‘Ik ben vaak zomaar opgepakt’, zegt Abass. ‘Een keer hing ik hier op het plein, dachten ze dat ik iemand was die een roofoverval had gepleegd. Een politieagent trapte mij in een politiewagen en noemde mij kut-Marokkaan.’ Abass zegt dat hij het slachtoffer is van etnisch profileren. Dat leidt tot hoongelach bij Ali en Abu Bakr. Abu Bakr: ‘Weet je wel wat het woord betekent?’

Ali, een hbo-student, zegt het genuanceerde beeld te herkennen dat geschetst wordt door de Nationale Ombudsman en de Universiteit Leiden. Hij is het vooral eens met de bevinding van de Ombudsman dat niet alle maar wel ‘bepaalde agenten’ gedrag vertonen dat in het contact met jongeren niet ‘bepaald de-escalerend werkt’. Ali en Abu Bakr kunnen die ‘bepaalde agenten’ bij hun bijnamen noemen: ‘Big Mac’, ‘Rooie’, ‘Kuifje’. Dat zijn volgens hen de leden van het politiekorps die te streng op de regels zitten. Met andere agenten hebben ze juist een goede relatie. Die nuancering gaat er minder in bij Abass, die er stellig van overtuigd blijft dat de politie in z’n geheel ‘racistisch’ is en jongens zoals hij onterecht aan etnisch profileren onderwerpt. ‘In augustus ben ik drie keer opgepakt’, zegt Abass. ‘De derde keer vielen ze de woning van mijn ouders binnen. Ze hadden ook gewoon kunnen bellen. Ze misbruiken hun macht.’

Iets anders wat de Schilderswijk niet meezit is het imago dat het heeft als een gebied waar fundamentalistische moslims het voor het zeggen zouden hebben. Veel moslimjongeren die naar Syrië zijn afgereisd komen uit Den Haag. Dit heeft de wijk opgezadeld met de reputatie een fundamentalistisch bolwerk te zijn, een ‘shariadriehoek’ zoals Trouw valselijk schreef_._

In 2013 probeerde Geert Wilders het vuur op te stoken door de Schilderswijk te bezoeken om duidelijk te maken dat dit ‘gewoon een stukje Nederland [is] waar onze wetten en normen gelden’. Fundamentalistische moslims uit de Schilderswijk en extreem-rechtse figuren grepen vervolgens hun kans om onrust en geweld naar de wijk te brengen. Zo organiseerden sympathisanten van Islamitische Staat vorig jaar een demonstratie waar antisemitische leuzen werden gescandeerd en met zwarte vlaggen werd gezwaaid. Enige tijd later organiseerde de extreem-rechtse groep Pro Patria een ‘anti-Isis’-mars richting de Schilderswijk. Ze waren met 150 man. Op de Hoefkade, aan de grens van de Schilderswijk, werden ze opgewacht door een grote groep jonge moslims. Er braken rellen uit. Leden van Pro Patria en de ME werden bekogeld met stenen. Burgemeester Jozias van Aartsen kondigde hierna voor de Schilderswijk een demonstratieverbod van twee maanden aan, een maatregel die hij daarna – met weinig succes – probeerde te handhaven om ‘ideologische pyromanen in de Haagse wijken’ te weren.

Boude conclusies over ‘shariadriehoek’ of ‘structureel racistisch politieoptreden’ zorgen in de Schilderswijk nog steeds voor een licht ontvlambare sfeer. Baldadigheid en sensatiezucht werken in zo’n sfeer als ontstekingsmechanisme.

‘Ik heb een taakstraf van vijftig uur gekregen’, zegt Abass. De derde keer dat hij in augustus werd opgepakt was voor zijn aandeel in de rellen. Hij moet binnenkort in gesprek met Jeugdzorg, dan krijgt hij te horen wat zijn taakstraf precies zal inhouden. In de tussentijd moet hij zich aan een avondklok houden. Na zes uur mag hij niet meer buiten zijn. Hij is naar eigen zeggen al een keer opgepakt omdat hij die maatregel had overtreden. Ook die arrestatie is volgens hem een bewijs dat de politie racistisch is.


Beeld: 1 juli. Demonstranten in de Haagse schilderswijk protesteren tegen politiegeweld na de dood van Mitch Henriquez. Foto Phil Nijhuis / HH.