Vriendelijk baasje

Vorige week kwam het bericht dat het Amerikaanse Smithsonian Institution waarschijnlijk een vestiging opent in de Oost-Londense wijk Stratford. Voorheen een desolaat half industrieel gebied, maar dankzij de Olympische Spelen opgestoten met sportaccommodaties, ‘Tech City’, splinternieuw winkelcentrum en moderne woningbouw.

Medium 564408

Burgemeester Boris Johnson wil er nu óók een kunstwijk van maken: ‘Olympicopolis’, in de volksmond ‘Borisopolis’, verwijzend naar kunstencentrum ‘Albertopolis’ in Kensington, bedacht door Victoria’s echtgenoot. Uitgerekend de wijk die ik dankzij de eerste aflevering van een nieuw vpro-programma net had leren kennen aan de hand van Johnsons voorganger, Ken Livingstone – van 2000 tot 2008 de eerste direct gekozen burgemeester van Londen. Het Groot-Brittannië van… heet de reeks van Marlou van den Berge en Djoeke Veeninga. Die eerder Het België van… maakten, het beste Nederlandse programma over België ooit dankzij Vlamingen als Annelies Verbeke en Walen als Laurence Vielle die ons door hun land gidsten.

Nu zijn Britten aan de beurt. Theatermaakster en zangeres Cora Bissett die zich niet neerlegt bij het Schotse ‘nee’ tegen onafhankelijkheid (22 februari); mensenrechtenadvocaat Clive Stafford Smith die in de VS vocht tegen de doodstraf en terug in landelijk Dorset projectontwikkelaars te lijf gaat (1 maart); historica en schrijfster Kate Williams uit Wales die de ontwikkelingen in de klassenmaatschappij analyseert (8 maart); schrijver Sathnam Sanghera uit Wolverhampton met zijn grote Indiase gemeenschap, waar ooit Enoch Powell zijn rede tegen massamigratie hield en waar nu, net als elders, ukip de verkiezingen van mei probeert te winnen (15 maart).

Medium 583803

En Livingstone dus, die de reeks in en met Londen opent. Zeer de moeite waard. Vriendelijke oude baas, die samen met de hond zijn dochtertje uit tweede leg van school haalt, tuin en huishouden bijhoudt, links en rechts gegroet wordt door jong en oud van alle kleuren die ook nog een selfie met hem willen. Die, na twee nederlagen tegen Johnson, zijn burgemeestersroeping op moest geven maar nu weer in het Labour-bestuur actief is, wat na talloze botsingen (Blair) niet zo vanzelfsprekend is als lijkt. Die Johnson minder rechts-fundamentalistisch vindt dan hij vreesde (‘zet ons beleid voort’), maar vindt dat hij te weinig doet aan twee essentialia voor een razendsnel groeiende stad: openbaar vervoer en betaalbare huisvesting. Het eerste groeit niet, het tweede rent achteruit. Hij gaat op bezoek in een wijk waar de sociale samenhang sterk was maar waar dankzij nieuwe eigenaars, investeringsbanken, de huren in een onbeschermde markt de pan uit rijzen. Met als gevolg dat mensen weg moeten uit de wijk waar hun families generaties woonden. En hij bezoekt hoogbouwappartementen in de City, waar de door Labour afgedwongen verdiepingen met sociale woningbouw een aparte ingang in een onverlichte steeg hebben met regelmatig defecte liften. Hoofdingang en snelle liften zijn voor die bewoners verboden. ‘Apartheid’ roepen demonstranten.

Livingstone is uiteraard niet zozeer vriendelijk baasje als een (soms omstreden) geweldenaar die een indrukwekkende toespraak hield na de bomaanslagen in de ondergrondse in 2005 (‘hoeveel van ons jullie ook ombrengen, niets zal de trek naar onze steden tegenhouden, waar de vrijheid sterk is en mensen in harmonie kunnen samenleven’). Wanneer politieagenten in het winkelcentrum van Stratford de vpro verbieden te filmen (mag niet van eigenaar Westfield) ontploft Livingstone. Zijn ‘ga boeven vangen’ is bot tegen relatief machtelozen, maar zijn redenering – dit is publiek domein en Westfield betaalt jullie niet – is raak. En er wordt doorgefilmd. Wel een echte teleurstelling voor Ken: zijn dochtertje wil de romantische film die mama voor die avond regelde niet – ze wil horror.

Marlou van den Berge, Djoeke Veeninga, Het Groot-Brittannië van…, VPRO, zondags vanaf 15 februari, NPO 2, 20.15 uur