Vrijdenkers Zimbabwe eren boekhandelaar

Harare – Vrije expressie is misschien niet de eerste associatie met Zimbabwe, een land dat vooral bekendstaat om de economische neergang en politieke repressie onder de al 34 jaar durende heerschappij van Robert Mugabe.

Maar in de hoofdstad Harare is The Book Café al sinds 1997 een plaats waar musici, schrijvers en dichters een onafhankelijk geluid laten horen en ideeën uitwisselen. Vrijdenkend Zimbabwe verkeert nu in rouw want vorige week eiste kanker het leven van Paul Brickhill (56), de oprichter en directeur van The Book Café.

‘The Book Café is meer dan arts’, zegt Goof de Jong (59), een Nederlander die sinds 1986 in Zimbabwe woont en regelmatig optreedt als stand-up comedian in The Book Café. ‘Het is een beweging. The Book Café doorbreekt cynisme. De bezoekers zijn geëngageerd, ze willen Zimbabwe ontwikkelen.’

Het café kreeg in 2011 een Prins Claus Prijs, voor de ‘voorbeeldige ondersteuning van cultuur en ontwikkeling in Zimbabwe, voor de diversiteit, kwaliteit en brede impact van haar activiteiten, voor het stimuleren en steunen van jong talent en voor haar vasthoudende bescherming van de vrijheid van meningsuiting onder moeilijke omstandigheden.’

Oprichter Brickhill streed het grootste gedeelte van zijn leven voor het recht op zelfbeschikking. Brickhill werd geboren in 1958, toen Zimbabwe nog Zuid-Rhodesië heette en het gebied bestuurd werd door een blank minderheidsbewind. Zelf blank ging hij in de jaren zeventig in ballingschap, waar hij zich aansloot bij het verzet tegen de regering van de conservatieve premier Ian Smith.

Na Zimbabwe’s onafhankelijkheid in 1980 verkwanselde de nieuwe leider Mugabe de vrijheidsidealen. Paul Brickhill ging voort: in 1981 zette hij een linkse boekwinkel op. Hij steunde anti-apartheidsstrijders van het anc uit buurland Zuid-Afrika. Brickhill hielp met het oprichten van pan-Afrikaanse organisaties voor uitgevers en boekverkopers. En in 1997 opende hij The Book Café.

In augustus van dit jaar, toen duidelijk werd dat Brickhill ernstig ziek was, eerden Zimbabwaanse artiesten hem met een concert in zijn eigen café. Goof de Jong gaat ervan uit dat The Book Café blijft bestaan. Paul Brickhills zoon Thomas was al betrokken bij de zaak. De Jong: ‘Paul is dood, maar zijn werk leeft voort.’