Maria Ressa voor het gerechtshof voor belastingzaken in Quezon City. 18 januari, 2023 © JAM STA ROSA / AFP / ANP

Als Maria Ressa het gerechtshof voor belastingzaken in Quezon City verlaat, staan vele journalisten haar op te wachten. ‘En natuurlijk was het emotioneel voor ons allemaal’, zegt ze over de vrijspraak, terwijl de microfoons en camera’s op haar zijn gericht. Maar dan breekt haar stem. Ze draait even haar hoofd weg, vecht tegen haar tranen, herpakt zich en lacht. ‘Dank dat jullie hier zijn’, zegt Ressa, Nobelprijswinnaar en CEO van het Filipijnse mediaplatform Rappler. Zojuist zijn Rappler en zij vrijgesproken in een cruciale rechtszaak over zogenaamde belastingontwijking, een gevecht dat vier jaar en twee maanden duurde. ‘De aanklachten waren politiek gemotiveerd’, ‘grof machtsmisbruik’ en ‘bedoeld om journalisten te stoppen hun werk te doen’, zegt Ressa. ‘Maar vandaag winnen feiten. Wint de waarheid. Wint gerechtigheid.’

De afgelopen jaren hebben de Filipijnse autoriteiten alles uit de kast gehaald om Rappler en Ressa – en andere media – het zwijgen op te leggen. De repressie begon met het aantreden in 2016 van president Rodrigo Duterte toen Rappler berichtte over zijn gruwelijke drugsoorlog tegen verslaafden en handelaren waarbij ruim zesduizend mensen (maar mogelijk 30.000) werden vermoord; over corruptiezaken en desinformatie vanuit het presidentieel paleis. Rappler begreep al snel dat de autoriteiten stappen voorbereidden. De procureur-generaal had de toezichthouder voor ondernemingen (Security and Exchange Commission, SEC) opdracht gegeven een proces tegen het mediaplatform aan te spannen (die vandaag eindigde met vrijspraak). ‘Diep vanbinnen kon ik nog steeds niet helemaal geloven dat het bizarre gedrag van de regering werkelijk consequenties zou hebben’, schrijft Ressa (59) in haar zojuist verschenen autobiografie Zo verzet je je tegen een dictatuur.

In juli 2017 viel Duterte tijdens zijn jaarrede openlijk Rappler aan. ‘Als je een krant bent, word je geacht honderd procent Filipijns te zijn, maar als je grondig onderzoek naar de identiteit van Rappler doet, is het volledig in handen van Amerikanen’, beweerde Duterte. Ressa reageerde meteen met een tweet: ‘President Duterte, u heeft geen gelijk. @rapplerdotcom is honderd procent Filipijns eigendom. Iedere leider moet zijn informatie natrekken.’

Ruim een week later werd de eerste dagvaarding tegen Rappler uitgevaardigd. In januari 2018 trok de SEC de vergunning van het mediaplatform in. Een ‘doodvonnis’ bedoeld om Rappler te sluiten. In maart 2018 deed de belastingdienst aangifte. De zaak draaide om waardepapieren (Philippine Depositary Receipts) van Rappler, waarvan sommige in bezit waren van buitenlandse investeerders, en belastingen. Het mediaplatform had niets fout gedaan. ‘Natuurlijk pikten we het niet. We kenden onze rechten. Eerst voel je angst, dan breek je erdoorheen’, schrijft Ressa in haar boek.

Het regime-Duterte zette de wet als wapen in tegen Rappler en Ressa met rechtszaken over belastingontduiking, buitenlandseigendomskwesties en cybersmaad. De criminalisering ging gepaard met Duterte’s online-aanvallen op Facebook, haatcampagnes en bedreigingen, die ook andere media troffen. Journalisten worden geïntimideerd, vervolgd, gevangen gezet en vermoord. De Filipijnen zijn zevende in de index van het Committee to Protect Journalists met landen waar journalisten straffeloos worden gedood.

Op 13 februari 2019 keek Ressa vanuit haar kantoor naar de prachtige zonsondergang in Manila. Ze zou nog een bijeenkomst hebben en de volgende dag de premier van Maleisië interviewen. Maar die avond werd Ressa op de redactie in een onzinnige cybersmaadzaak gearresteerd. Moedig livestreamde een verslaggeefster hoe haar hoofdredacteur werd opgepakt op basis van een oude klacht van een uiterst louche zakenman over een Rappler-artikel uit mei 2012, waarbij de cybersmaadwet retroactief werd toegepast.

De arrestatie liet Ressa inzien hoe ver de autoriteiten bereid waren te gaan. Een maand later werd ze weer gearresteerd. Rappler voerde de beveiliging op. Ressa zorgde dat ze altijd geld voor borgsom bij zich had, en een ‘vluchtkoffertje’ met kleding, tandenborstel, handdoek en kussensloop voor het geval ze gearresteerd werd. Het advocatenteam van Rappler werd uitgebreid met Amal Clooney, echtgenote van de wereldberoemde acteur.

Maria Ressa besloot haar stem te laten horen en actief op te komen voor persvrijheid, de vrijheid van meningsuiting, de democratie en de rechtstaat. Ze werd overladen met prijzen. TIME verkoos haar tot ‘s werelds honderd meest invloedrijke personen in 2019. Ressa ontving samen met haar Russische collega Dmitri Moeratov in 2021 de Nobelprijs voor de Vrede. Ze is een veelgevraagd spreker, maar vanwege de rechtszaken moet ze voor elke buitenlandse reis de autoriteiten toestemming vragen en fikse bedragen als terugkeergaranties deponeren. Ressa is hoofdgast van het lustrumfeest waarmee De Groene in april haar 145ste bestaan viert.

Vorig jaar werd Ferdinand Marcos Jr., zoon van de ex-dictator, tot president gekozen. Hij volgde Duterte, die door het Internationaal Strafhof kan worden vervolgd voor zijn drugsoorlog, op. Het gevecht voor persvrijheid en gerechtigheid is verre van voorbij. In juli 2022 besloot het Filipijnse gerechtshof de gevangenisstraf van Ressa en een collega in de cybersmaadzaak te verhogen tot zes jaar en acht maanden. Alle aanklachten opgeteld kan de Nobelprijswinnaar tientallen jaren celstraf krijgen.

Meteen na haar vrijspraak in de belastingzaak wees Ressa op het lot van de Filipijnse ex-senator Leila de Lima en journalist Frenchie Mae Cumpio, die al jaren vastzitten. ‘Deze vrijspraak is niet alleen voor Rappler. Deze is voor elke Filipijn die onrechtvaardig wordt beschuldigd. Het is ook een straaltje licht. Hoop, niet alleen voor ons.’