Televisie: Podium/Het uur van de wolf

Vrolijk jongensboek

De Nederlandse Opera laat zich niet leiden door nationalisme, zoals dat kunstinstellingen betaamt. Het publiek krijgt de beste internationale stemmen die voor een (vergeleken met Scala of Metropolitan) beperkt budget te huur zijn en, belangrijker, een artistiek beleid dat tot de wereldtop behoort (dankzij een Libanees). Soms hoor je dat Nederlanders daar te weinig kansen krijgen. Misschien. Dat nationalisme kunstliefhebbers evenmin vreemd is als voetbalfans blijkt wanneer Karin Strobos als ziektevervangster een geweldig debuut maakt in Der Rosenkavalier: enorme opwinding bij publiek en pers. Jammer wel dat Nederlandse topzangers een operacarrière in het buitenland moeten maken en dan, in tegenstelling tot voetballers, hier nauwelijks bekend worden.

Zo’n talent wordt geportretteerd in NTR Podium: bas-bariton Bastiaan Everink. Uitzonderlijk van stem: iemand spreekt van ‘het geweld’ ervan. Uitzonderlijk van levensloop: eerst uit overtuiging beroepsmilitair in de zwaargewichtklasse van marinier en op missie in de (Golf)oorlog. En uitzonderlijk van opleiding: zangliefde won het van kameraadschap in het leger, maar op het conservatorium verloor hij zangplezier – tot hij overstapte naar de opleiding van James McCray in Den Haag (Brits oud-marinier en -zanger). Daarmee zitten we in een vrolijk jongensboek, maar toch ook weer niet, want zo veilig als hij zich voelde bij de baretten, zo onveilig blijkt de operawereld. De geweldige eer van een driejarig contract bij de prestigieuze Deutsche Oper Berlin heeft schaduwzijden als Judas of Jago in de buurt zijn.

Een andere interessante muziekdocumentaire bij diezelfde ntr in Het uur van de wolf: Brothers Hypnotic. Er was eens een vermaarde jazztrompettist, Phil Cohran, die met twee vrouwen 24 kinderen had. De vrouwen waren elkaars vroedvrouw, ze woonden allemaal samen en de kinderen bloeiden op een dieet van rijst met bonen, zwart zelfbewustzijn en collectieve muzieklessen die vroeg begonnen met het blazen van lang aangehouden tonen waarmee ze, muzikaal mediterend, ‘de zon deden opstijgen’ (klonk en klinkt prachtig trouwens). De vader een patriarch – opvoedkundig, qua muzikale stijl en ideologisch – en als in elke goede tragedie leidt dat vroeg of laat tot botsingen. Vader zette de zaak op scherp: wie zijn muzieklessen niet meer wilde volgen moest het zeggen. Eén zei het, tot algemene ontzetting, en vader stopte voorgoed met het Cohran Youth Ensemble waarmee ze optraden.

Zwaar had vader het sowieso, tegengewerkt door autoriteiten en muziekindustrie vanwege ‘zwart’ activisme. Maar nu is daar het Hypnotic Brass Ensemble uit Chicago, bestaande uit acht van zijn zoons (zeven koperblazers plus drummer), die niet musiceren in de stijl van het Sun Ra Arkestra van vader maar in een eigen mix van jazz, funk en hiphop. Die typologie ontleen ik als onbenul aan het persbericht, maar hoe het ook heet, mij blazen ze om in de passages waarin ze optreden: kracht, muzikaliteit, gein. Hun geld verdienen ze vooral op straat en in kleine zaaltjes, als zonen die vader trouw zijn in afkeer van gladde managers en commerciële bedrijven. Ouderwets en hartstikke eigentijds. Oude vader kijkt en luistert trots maar blijvend kritisch.

Ten slotte: Reinbert de Leeuw 75. Hulde. Ter viering daarvan onder meer een dvd-uitgave van de prachtige, met Cherry Duyns gemaakte reeks Toonmeesters over acht (toen nog levende) componisten, van Messiaen tot Oestvolskaja. En kijk vooral zaterdagochtend 9.00 uur naar de herhaling van Vrije geluiden, waarin De Leeuw over Via Crucis van Liszt praat om het stuk in de pianoversie daarna uit te voeren. Aangrijpende muziek uit 1879 die volstrekt twintigste-eeuws lijkt, indrukwekkend gespeeld. Of raadpleeg Uitzending gemist.


Makira Mual, Het geweld van de stem, NTR Podium, zondag 15 september, Nederland 2, 13.00 uur. Reuben Atlas, Brothers Hypnotic, NTR, Het uur van de wolf, dinsdag 17 september, Nederland 2, 22.55 uur