Vrouw bolk slaat toe

Op de feministische meetlat van Opzij scoorde Heer Bolk ooit een 4. Redelijk hoog, op een schaal van min-tien tot plus-tien. Toch kan zijn imago vrouwvriendelijker. Verleden week vrijdag was het dan zover. Voor het eerst in de campagne zette Bolkestein zijn echtgenote Femke Boersma in als verkiezingswapen. Wim Kok gooide eerder hoge ogen met zijn Rita, die hij liefdevol zijn ‘enige maatje’ noemde. Bolkestein kon niet achterblijven. Femke, gewezen toneeldiva, tegenwoordig lid van de Raad voor Cultuur, dook de afgelopen maanden zo af en toe op om haar Frits tijdens VVD-avonden in het land bij te staan. Maar van een werkelijk gezamenlijk optreden in het openbaar kwam het tot nu toe niet. De primeur was aan Avro’s Karel van der Graaf. Of dit vanuit VVD-perspectief een slimme zet was, valt achteraf zeer te betwijfelen.

Om het maar gelijk eruit te gooien: Femke stal de show. Ze maakte er geen geheim van dat ze achter de schermen optreedt als coach voor haar echtgenoot. Maar ze bleek bikkelhard in haar oordeel over de openbare performance van manlief. Al te instemmend reageerde ze op Karels constatering dat de Tweede Kamer zelden zo'n houten klaas had mogen verwelkomen als indertijd manlief: ‘Frits kan niet acteren. Hij moet niet doen alsof. Hij moet vertrouwen dat hij is wie hij is. Als hij in zijn lijf zit, is hij okay. Maar als hij in zijn hoofd zit, komt hij helemaal niet spontaan over. Hij zou meer moeten omschakelen naar zijn lijfelijkheid.’
Bolkestein zat er wat gelaten naast. 'Ik ben geen natuurlijke debater’, gaf hij toe: 'Ik moet alles uit het hoofd leren.’ Zelfs Frits befaamde schapenact in de kamer - hij vergeleek enkele parlementsleden met mekkerende schapen - was ingestudeerd. Femke bekende eerlijk meestal discreet het hoofd af te wenden als haar man ergens het spreekgestoelte beklimt. Door uitentreuren gezamenlijk video-opnames van Frits’ optredens te bestuderen, had ze nog geprobeerd er iets van te maken. Maar het resultaat blijkt haar nog steeds maar matig te bevredigen. In ieder geval stemt ze bij de aanstaande kamerverkiezingen niet op haar echtgenoot, zo vertrouwde ze Karel toe. Op wie wel wilde ze niet kwijt. Het is in ieder geval een vrouw.
Bij Karel gaf Femke eerlijk toe dat haar huwelijk haar heel wat relaties in het progressieve toneelwereldje had gekost. De keuze voor Frits was extra opmerkelijk, omdat zijzelf stamt uit een 'ultralinks nest’. Femke’s vader was een 'buitengewoon opstandige man’, die zijn politiek actieve leven begon als SDAP'er en via het anarchisme eindigde als trotskist. De man zou zeker geen goedkeuring hebben gegeven aan haar keuze voor een VVD-leider die in zijn vrije tijd gaarne op communisten mag jagen. Frits en Femke kenden elkaar nog van het Barlaeusgymnasium. Daar bloeide een jeugdliefde op. 'Frits was toen een geheimzinnige jongen’, aldus Femke. 'Hij kon heel goed dansen.’ Na meer dan 25 jaar kruiste hun pad zich weer, met een huwelijk als resultaat.
De 63-jarige toneeldiva is niet het dienstbare type. Integendeel: als pionier van het feministische theater in de jaren tachtig streed ze tegen haar eerdere imago van femme fatale. Femke werd landelijk bekend door haar rol als aantrekkelijke blonde verschijning in de Wim-Sonneveldfilm Willem Parel.
In 1961 genoot ze de twijfelachtige eer het slachtoffer te zijn van de eerste tv-moord op de Nederlandse buis. Dat gebeurde in de Vara-productie Bijna twintig, waarin haar personage werd gewurgd door haar vriend. De scène werd vooral historie door de woorden die een aansnellende agent uitsprak in een poging de levenloze Femke te bevrijden: 'Zeg Sanders, laat es los.’
Femke speelde diverse glansrollen bij de Nederlandse Comedie, onder meer in Who’s Afraid of Virginia Woolf. Ze wist zich los te weken van haar status als theaterschoonheid. 'Als vrouw aantrekkelijk zijn, betekent ook een belasting’, vertrouwde ze in 1984 toe aan Ischa Meijer in Vrij Nederland. 'Dat moet je dan ook almaar waarmaken, terwijl dat toch een onmogelijke taak is. Aan de andere kant heb ik er ook altijd mee gespeeld. Als dat het enige is dat je hebt - of geacht wordt te hebben - kun je niet veel anders.’
In de jaren zeventig verrastte Femke vriend en vijand met een glansrol als lelijke oude slagersvrouw in het stuk Iets voor mannen van de linkse Duitse schrijver Franz Xaver Kroetz, een heel heavy, maatschappijkritisch stuk. Daarna trad ze toe tot het feministisch theatercollectief Persona, met onder meer Agaath Witteman en Marcelle Meuleman. Dat gezelschap viel medio jaren tachtig door ruzie uiteen. Femkes pogingen tot een carrière als regisseuse verliep weinig glansrijk. Een van de laatste rollen waarin ze was te bewonderen was die van cocaïnedealster in een aflevering van de tv-serie Baantjer, wat nog wel eens op koninklijke bezwaren kan stuiten als het echtpaar Bolkestein doorbreekt tot het Catshuis.
Voor haar hernieuwde kennismaking met Bolkestein waren Femkes diverse huwelijken op de klippen gelopen. 'Ik verlang naar een man die altijd bij me is’, zei ze tegen Ischa in 1984. 'Iemand die van me houdt, van wie ik alles mag, met wie ik een volstrekte eenheid vorm, maar die me totale vrijheid geeft.’
Die vrijheid wordt haar door manlief meer dan gegund, zo bleek bij Karel. Zelfs als het ten koste van hemzelf gaat. Bij feministen zit Bolkestein voortaan goed. Of het voldoende zal zijn?