Maziar Bahari op het IDFA

Vrouwen, seks en spinnenmoorden

Op het Idfa en het Shadow Festival Amsterdam draaien spraakmakende documentaires. Maziar Bahari (Iran), Emmanuel Finkel (Frankrijk) en Marcin Koszalka (Polen) zoeken nadrukkelijk de confrontatie.

Het fenomeen van de «serial killer» in de film kenden we tot nu toe voornamelijk als bizarre verstrooiing uit de Amerikaanse vermaaks industrie (dr. Hannibal Lecter!). Met And Along Came a Spider van de Iraanse regisseur Maziar Bahari doet het verschijnsel nu ook in de film uit het Midden-Oosten van zich spreken, en nog wel in een documentaire die de komende week te zien zal zijn op het Idfa. Bahari is daar al jaren een vaste gast, van wie vorig jaar bijvoorbeeld de films Of Shame and Coffins (over seropositieve vrouwen in Kwazulu Natal) en Football, Iranian Style te zien waren, uit welke laatste film we te weten kwamen dat vrouwen in Iran de stadions niet mogen bezoeken maar wél stiekem naar de trainingen gaan. Wat is toch die obsessie van moslimmannen met vrouwen en seks?

Ook in And Along Came a Spider wordt het controversiële onderwerp niet geschuwd en komen we in de persoon van een 39-jarige aannemer en veteraan van de oorlog tegen Irak iemand tegen die op wel heel rigoureuze wijze korte metten maakt met de verleidingen van het vlees. Saeed Hanei woont in de Iraanse «heilige» stad Mashad, waar tussen juli 2000 en juli 2001 zestien vrouwen werden vermoord. De pers sprak al spoedig van de «spinnenmoorden», omdat de slachtoffers op telkens dezelfde wijze in het web van de moordenaar werden gelokt. De vrouwen waren vrijwel allemaal eerder gearresteerd geweest op aanklachten van drugsgebruik en prostitutie, en werden door de moordenaar meegelokt naar diens woning onder het voorwendsel dat hij van hun diensten gebruik wilde maken. Daar werden ze dan, op vrijwel identieke wijze, van achteren gewurgd.

Het meest verontrustende in de film is misschien nog wel de manier waarop Hanei, eenmaal in de gevangenis, over zijn gruweldaden praat. Geen spoortje wroeging of spijt, integendeel. Op vriendelijke en zachtaardige wijze, en met een geamuseerde glans in zijn ogen, legt hij voor de camera uit dat de aanwezigheid van deze vrouwen op aarde een voortdurende belediging vormde van de «heilige naam van Allah». Hij zag zichzelf dan ook als een instrument in de handen van Allah, dat een Hem welgevallige daad verrichtte.

Naast Hanei komen voornamelijk familieleden van de slachtoffers aan het woord, met hun soms buitengewoon schrijnende verhalen. Indrukwekkend is de vader van een van de vermoorde meisjes, die zijn dochter al op tienjarige leeftijd had uitgehuwelijkt aan een familielid dat, nadat hij een groot aantal kinderen bij haar verwekt had, haar op twintigjarige leeftijd verstootte om met een andere vrouw te gaan samenwonen waarna het meisje niet veel anders restte dan de prostitutie in te gaan om al die monden te voeden. De man sprak er met grote wroeging over en vond ophanging van de moordenaar een veel te milde straf. Met een mes levend in stukken snijden, dat was beter, ook voor de familie die achterbleef.

Verder zien we de zoon van Hanei, een jongen van een jaar of dertien, die met grote trots over zijn vader spreekt en aan het eind geheimzinnig in het midden laat of hij later eventueel in zijn vaders voetsporen zal treden.

De gesprekken worden onderbroken door heimelijk gefilmde straatscènes bij avond waarin gesluierde vrouwen wervend langs de kant van de weg staan en nu en dan in een van de auto’s stappen die langzaam heen en weer rijden. En door lange reeksen triest kijkende gesluierde vrouwen op politiefoto’s, naar later blijkt allemaal slachtoffers van Hanei. De overheid wordt vertegenwoordigd door een in traditionele Iraanse kledij gestoken gerechtsdienaar, die zegt dat de burgers het recht niet in eigen hand mogen nemen. Wat daar de consequentie van is, wordt aan het eind getoond.

Maziar Bahari, And Along Came a Spider (52 min, Iran). Vertoond op het Idfa, Amsterdam, op 25 nov (Cinerama), 28 nov (City 6) en 1 dec (City 5)