Commentaar: Japans-Amerikaans incident

VS-expeditiemacht naar de haaien

Het was een ongeluk. Maar de nasleep die het tot zinken brengen van een Japanse vissersboot door de Amerikaanse onderzeeër Greenville dreigt te krijgen, maakt het incident veeleer tot een symbolische gebeurtenis.

De Greenville oefende het supersnel boven water komen, maar deed dat pal onder de kiel van een kotter vol Japanse studenten (negen doden). Hoe dat kon gebeuren leek een raadsel, want de Greenville is uitgerust met sonar- en radarapparatuur die op honderd mijl afstand nog een vlieg op de voorplecht van een modelscheepje kan onderscheiden. Totdat bleek dat er burgers aan boord waren, uitgenodigd voor een pleziertripje. Schoorvoetend gaf de US Navy dat toe. Een van die burgers bediende cruciale knoppen tijdens de dodelijke manoeuvre. De verantwoordelijke commandant bleef tot nog toe uit de wind.

Op het spel staan niet zozeer de Japans-Amerikaanse betrekkingen. Die zijn sinds de Tweede Wereldoorlog nu eenmaal niet stuk te krijgen. Mede dankzij een uit de kluiten gewassen contingent mariniers op Okinawa. De lichte paniek die zich van de supermacht meester maakte toen het economisch ijzersterke Japan twintig jaar geleden zo'n beetje half Amerika opkocht, is verdwenen. De Japanse economie verkeert al jaren in een enorme crisis. «Het verloren decennium» noemen de Japanners hun jaren negentig. Wel op het spel staat de acceptatie van Amerika’s wereldwijde militaire aanwezigheid.

Bitter voor de Japanners zijn de vele incidenten met de Amerikaanse mariniers. Er was sprake van verkrachtingen en onlangs nog werd een marinier gearresteerd voor het stichten van ettelijke branden. De Japanners zijn de Amerikaan se «bezetters» inmiddels spuugzat, zo tonen demonstraties op Okinawa en felle protesten tegen de Amerikaanse laksheid in het ophelderen van het drama met de vissersboot.

De Amerikanen verdedigen hun aanwezigheid in Azië (Japan en Zuid-Korea) met strategische argumenten. «Maintaining an overseas presence is a cornerstone of US National Security Strategy and a key element of US military policy.» Maar zo langzamerhand dringt de vraag zich op of de bevolking de troepen nog wel wil. Ook in Korea groeit de weerstand. In 1992 werden de Amerikaanse bases op de Filipijnen gesloten. Vijf jaar later volgde een troepenreductie in Europa die «slechts» 120.000 GI’s overliet «om de tradionele banden met het continent te benadrukken». In de VS gaan steeds meer stemmen op om de troepen te laten terugkeren. Thuis werden bases gesloten, en de stationering overzees kost miljarden dollars. Meer dan tien jaar na het einde van de Koude Oorlog staat het ongeluk met de Greenville symbool voor de schaduwzijde van de Amerikaanse hegemonie. En dat draagt niet bepaald bij aan de acceptatie van Amerika’s expeditielegers, binnen noch buiten de VS.