Vuilnisbelt

De Tokio-Montana-Expres van de Amerikaanse schrijver Richard Brautigan is een ladenkast van meer dan honderd korte tot ultrakorte verhalen, en die verhalen gaan bij voorkeur over kleine drama’s waar je oog maar al te snel overheen glijdt.

Bijvoorbeeld over de kleinste sneeuwbui aller tijden: twee sneeuwvlokken dwarrelen tergend langzaam naar beneden, als Laurel en Hardy die in hun trage vlucht op een stervenskomische manier hun waardigheid proberen te behouden. Maar hoe vind je het moedige duo terug in een winterlandschap dat al maanden onder een dikke laag sneeuw ligt? Over de spinnen die in de herfst naar binnen verhuizen. Over een heleboel elastiekjes die op straat worden gevonden. Over een man die een harem van foto’s van mooie Japanse vrouwen verzamelt. Over een man die goedkoop een tweedehands auto op de kop wil tikken, eindelijk de advertentie leest die zijn droom belooft te verwezenlijken, maar, bij de verkoopster aangekomen, ontdekt dat zij geen Chevrolet maar alleen de motor ervan aanbiedt.
Brautigan heeft dergelijke gebeurtenisjes van niets onder het vergrootglas gelegd; bij elkaar vormen ze een schitterend gedetailleerd mozaïek van klein en groot geluk en ongeluk, van leven en dood. Het mozaïek kent ook nog een losse, ongebruikelijke structuur: de Tokio-Montana-expres, schrijft Brautigan, rijdt met hoge snelheid, maar stopt onderweg vaak. Het boek bestaat uit de haltes, de ‘ik’ is de stem van de stations op de route.
De verhalen in De Tokio-Montana-Expres zijn zogezegd tussenstations: de expres staat niet stil bij grote en imposante plaatsen, maar bij gehuchten, achtertuinen, onopgemerkte straatjes, kerkhoven en in niemandsland. En de mensen die de reiziger ziet, zijn passanten, gewone mannen en vrouwen die hij niet kent, maar op wie zijn oog toevallig blijft rusten. Ze hadden zijn vrienden kunnen zijn, bedenkt hij soms, helaas hebben meestal alleen hun blikken elkaar gekruist, niet hun levens.
Natuurlijk is de reis van de expres vooral een reis door het hoofd van de schrijver. 'Mijn hersenpan wordt langzamerhand een vuilnisbelt’, noteert Brautigan ergens. 'Ik heb een enorme berg roestige blikken zo hoog als de Mount Everest en wel een miljoen afgedankte auto’s die hun laatste rustplaats hebben gevonden tussen mijn oren.’ De Tokio-Montana-Expres is een vuilnisbelt van grote schoonheid.