Waar de kennis woont

Stadtbucherei Munster, Alter Steinweg, zondags gesloten.
Gaat dat zien! Onlangs is in Munster de nieuwe openbare bibliotheek geopend, naar een ontwerp van Architekturburo Bolles-Wilson. Julia Bolles, Peter Wilson en Eberhard Kleffner hebben zeven jaar gewerkt aan een uitzonderlijk mooi en expressief gebouw. Het mocht ook wat kosten: 40 miljoen D-Mark. Het is ook nogal omvangrijk: tienduizend vierkante meter. Toch is het geenszins een geisoleerd object in het stedelijk weefsel geworden. Integendeel.

Het gebouw heeft twee gescheiden vleugels. De ene vleugel maakt deel uit van een bestaand driehoekig stedelijk blok. Deze vleugel heeft een langwerpig karakter. Hierin zijn behalve een openbare leeszaal en een cafe ook alle noviteiten op het gebied van nieuwe media aanwezig. Zo is er een Medienstrasse met daarin een infotheek, fonotheek, novitheek en wat dies meer zij. Daarnaast alle gebruikelijke elektronische hardware, benodigd voor digitale informatiedragers.
De andere vleugel is een schipvormig, solide gevaarte, waarvan stuurboord parallel loopt aan de tegenoverliggende vleugel. Hij bevat de traditionele, gedrukte media. Hier kan men eindeloos dwalen langs de schappen waar het hele boekenbezit ligt opgeslagen. De sfeer is studieus. Dit is het rijk van het boek, kennis is nog verbonden met een object. De biliotheek wordt doorsneden door de Buchereigasse, die tevens dient als stedebouwkundige verbinding met de omgeving. De verbinding tussen de twee vleugels wordt tot stand gebracht door een loopbrug op de eerste verdieping, waarop ook de infobalie is geplaatst.
Niet alleen als geheel maar ook op kleinere schaal komt een objectmatige aanpak terug, resulterend in een collage-achtig ensemble. Binnen spelen allerlei losse volumes op elkaar in. In de restruimten die hierbij ontstaan, worden ontsluitingsmiddelen (trappen en bruggen) ingezet, resulterend in een ruimtelijke extase. Het exterieur is vrij gesloten maar doet steeds, als membraan, suggesties over het interieur. Het is geen gladde huls, maar een huid die door de bewerking van het oppervlak de inhoud niet reflecteert maar als het ware genereert. Opvallend is hierbij het gebruik van koper als gevelbekleding langs de binnenstraat. Deels verwijst dit naar elementen uit de stedelijke context, bijvoorbeeld het dak van de dom of het oppervlak van de kinderkopjes ter plaatse, en werkt het koper als een bevestiging van de plek. Maar tevens is hier sprake van een abstracte metafoor van de traditie, opgeslagen in de boeken.
De programmatische onderverdeling van het gebouw in een huis voor oude en nieuwe media, maakt het tot een werk waarvan de reikwijdte de grenzen van Munster ver overschrijdt. Henry Labrouste representeerde ooit in de voorgevel van zijn Bibliotheque Sainte Genevieve te Parijs de inhoud van de boeken met de namen van de auteurs. Die namen waren uiteraard niet verbonden met het gebouw noch noodzakelijkerwijs met het boek als ding. De bibliotheek was een leerhuis waar universele kennis kon worden opgedaan. De metafoor van Bolles-Wilson is nu juist wel die van het boek als ding. Het koper verwijst naar de materialiteit van de drager van de kennis en zijn historische slijtage, niet naar de kennis als zodanig. Daarmee krijgt het schip het fysieke karakter van de bewaarplaats. Het gaat om de plek waar de kennis woont. Tegelijkertijd wordt echter de vluchtigheid van de kennis aan de orde gesteld. Juist door het gebouw voor de elektronische media een apart karakter te geven, wordt men zich bewust van de status van de kennis die ermee wordt doorgegeven. Namen worden daarin herleid tot data. Het gaat daarbij niet zozeer om de dragers van de informatie (nullen en enen hebben weinig grandeur) maar om de context van die informatie. Door de expliciete tweeledigheid van hun boodschap, hebben de architecten deze situatie tegelijkertijd willen verbeelden en blokkeren. Het werk is tactiel en virtueel tegelijkertijd.