Film: Lamentations of Judas

Waar de pijn is

Lamentations of Judas, regie Boris Gerrets © Cinema Delicatessen

Een van hen zou hem verraden, zei Jezus, en wel ‘degene aan wie ik het stuk brood geef dat ik nu in de schaal doop’. Het werd Judas, zoon van Simon Iskariot, van wie de duivel vervolgens bezit nam. Jezus zei toen: doe maar meteen wat je van plan bent, maar Judas nam het brood aan en vertrok. Ten slotte tekent de schrijver van deze geschiedenis, de apostel Johannes, op: ‘Het was nacht.’

De zon schijnt fel in de eerste en laatste scènes van Lamentations of Judas, een documentaire van de Nederlandse regisseur Boris Gerrets (1948-2020). Het tafereel is hetzelfde: een man loopt in het lage, verdorde gras, afgetekend tegen een achtergrond van kale bomen en een heldere lucht, scherpgesteld door de felle Afrikaanse zon. Dit is Judas op weg naar zijn einde.

Alleen al de fotografie in widescreen is een openbaring, maar er is zoveel meer. Gerrets’ film heeft mij diep geraakt, meer dan alles wat ik dit jaar heb gezien. Dat komt door het Judas-verhaal – de werkelijke reden voor zijn verraad blijft een mysterie – maar ook door de innovatieve wijze waarop Gerrets de evangeliën gebruikt om een heel ander verhaal te vertellen: dat over het lot van ex-Angolese soldaten die in de jaren zeventig en tachtig in de ‘grensoorlog’ in zuidelijk Afrika aan de kant van het apartheidsregime vochten. Zelfs na het einde van de oorlog en de vrijlating van Nelson Mandela trokken ze met hun eenheid, het beruchte 32ste bataljon, naar de townships, waar ze verschrikkelijk huishielden. Nu zijn ze oud, afgedankt en vergeten, weggegooid en gedoemd hun laatste dagen te slijten in het woestijnstadje Pomfret, in het noordwesten van Zuid-Afrika. En de vraag die als een zwaard boven hun hoofd hangt: is er verlossing mogelijk na het verraad van lang geleden?

Buiten beeld interviewt Gerrets de soldaten, oude mannen getekend door de oorlog en de slechte leefomstandigheden in het stadje. Het is alsof ze terechtstaan. Maar Gerrets gaat dieper, hij vraagt: ‘Waar is je pijn?’ Zittend achter een metalen bureau in een huisje met afbrokkelende muren en zonder dak vertellen deze mannen wat ze in de oorlog hebben gedaan. De gesprekken worden afgewisseld met stukken uit ‘Johannes’ en ‘Mattheus’, nagespeeld door dezelfde soldaten. Het laatste avondmaal, de arrestatie van Jezus in de tuin van Getsemane en die begin- en eindscène waarin Judas richting de bomen loopt waar hij zich in eenzaamheid zal verhangen – via de bijbel zoeken zij en Gerrets naar betekenis en zingeving. Het is prachtig; dit is poëtische geschiedschrijving, subtiel ondersteund door de stem van de opera- en gospelzanger Ann Masina.

Een voice-over fluistert. Meester, u spreekt over daden zo verheven dat ze gedoemd zijn te falen. En: onvolmaaktheid (toeval) is de bron van het leven, maar dat (toeval) staat gelijk aan godslastering. Dat is het dilemma van Judas én van deze onvergetelijke soldaten: in hun falen – toen het nacht werd en de zon daarna nooit weer opkwam – waren zij puur menselijk. Dit heeft Gerrets vastgelegd. Wát een prestatie.


Lamentations of Judas is te zien vanaf 6 augustus