Terug naar Welkom #1

Waar exposeer je foto’s in een mijnstadje zonder musea?

Medium schermafbeelding 2017 10 09 om 14.28.25
Centrum van Welkom, 1990 © Foto Ad van Denderen

‘We zijn trots op je.’ Een van de vrouwelijke wethouders glimlacht naar Lebo. Ze zat op dezelfde township-school en ze heeft ’t net als hij ver geschopt. Lebohang Tlali heeft zojuist aan de burgemeester en wel veertien wethouders uitgelegd dat hij de komende tijd op drie verschillende scholen workshops fotografie gaat geven, samen met fotograaf Ad van Denderen.

Medium  dsc7905 kopieburgemeester en wethouders welkom edit
De burgemeester en wethouders van het Zuid-Afrikaanse mijnstadje Welkom. © Foto Margalith Kleijwegt

Iedereen aan de eindeloos lange, glanzende mahoniehouten tafel liet weten het een prachtig plan te vinden; er worden handen geschud, foto’s genomen en toezeggingen gedaan. Alles wat we willen zal gebeuren, we hoeven maar te knikken. Dan graag twee grote houten panelen waar de in grote rollen meegenomen historische foto’s van Ad op kunnen worden bevestigd, zegt producer Kaat Celis meteen. Ze heeft haar zinnen gezet op een pop-up-tentoonstelling, voor het stadhuis en vlak naast de Ferdie Meyer Hall, de plek waar – met toestemming van hetzelfde college – de slotmanifestatie zal worden gehouden.

Geen probleem, die panelen komen waar en wanneer me maar willen. Kunnen die binnen twee dagen worden gemaakt en geplaatst? ‘Natuurlijk’, klinkt het gedecideerd. Kaat straalt.

We zijn in Welkom, een mijnstad in Vrijstaat in Zuid-Afrika, vroeger een conservatief bolwerk, nu geheel in handen van regeringspartij ANC. Ik was hier 27 jaar geleden, een paar jaar voor het eind van apartheid. Blank en zwart stonden toen lijnrecht tegenover elkaar, er waren voortdurend schietpartijen, meestal met dodelijke afloop. Als Lebo anderhalf jaar geleden niet in mijn leven was gekomen, was ik nooit meer teruggegaan. Hoe interessant ik de zes weken in Welkom ook had gevonden, de situatie was zo gecompliceerd en zwaar, de ballast van de apartheid was zo groot, dat ik me afvroeg hoeveel generaties het nog zou gaan duren om die af te schudden.

Medium img 1643 2
Lebo Tlali in gesprek met een manager van de mall in Thabong. © Foto Margalith Kleijwegt

Maar toen die aardige Lebo uit dat township plotseling bij ons op de stoep stond en de foto’s van Ad over zijn geboorteplek ‘a life changing experience’ noemde, was ik geroerd en geraakt en veranderde ik van gedachten. Lebo had het boek Welkom in Suid-Afrika van Ad ontdekt en begreep niet dat een fotograaf uit Nederland zoveel tijd en energie in zijn geboorteplek had gestoken. Een onbeduidende en ook enigszins treurige plek op de wereld. De foto’s over zowel blank als zwart Welkom hadden Lebo aan het denken gezet over de verscheurde wereld waarin hij was opgegroeid. En hij besefte hoe groot de impact van fotografie kan zijn. De foto’s moesten terug naar Welkom (65.000 inwoners, Thabong 125.000 inwoners) vond hij, zodat iedereen ze kon zien.

Waar zouden ze worden opgehangen? Musea kennen ze namelijk niet in Welkom. Vandaar de misschien overmoedige gedachte om drie pop-up-tentoonstellingen in Welkom en Thabong te organiseren om zo alle bewoners te betrekken.

Medium  dsc7921 kopiebillboardhostel
Fotoproject Welkom Today op billboard voor het casino in Welkom. © Ad van Denderen

Voor we vertrokken leek alles geregeld, maar eenmaal in Zuid-Afrika pakte het anders uit. Lebo had de verzekering gekregen dat de foto’s op een witte muur in de nieuwe shopping mall in township Thabong konden worden gehangen. Een prachtplek. Maar onderweg naar het opplakken werden we gebeld, veel excuses, maar helaas, de eigenaar van de mall had heel plotseling besloten dat die wand geschilderd zou worden en ja dat kon wel even gaan duren. In Welkom zelf stond ook een mall. De verantwoordelijke dame daar was enthousiast over een expositie in een lege winkelruimte. We hadden de champagne al klaar gezet voor onze geïmproviseerde opening, toen er opnieuw een telefoontje kwam. De foto’s waren toch iets te gevoelig voor het winkelende publiek dat in Welkom soms ook blank is, de expositie kon helaas niet doorgaan.

Dus toen de voltallige gemeentetop niet alleen welwillend maar ook bemoedigend reageerde op ons verzoek billboards te mogen plaatsen, waren we vooral opgelucht. Eindelijk zou het lukken. De twee verantwoordelijke wethouders zeiden dat het karwei een fluitje van een cent zou zijn, ze gaven hun nummers en verwezen ons naar een medewerkster die alles, maar dan ook alles zou regelen. Die deelde ons mee dat dat een misverstand moest zijn want die bevoegdheid had ze helaas niet. Ons door de burgemeester en wethouders goedgekeurde verzoek zou, dacht ze, dagen, misschien wel weken gaan duren, al die handtekeningen die nodig zouden zijn. ‘Maar de burgemeester zelf had toch beloofd…’ probeerden we wanhopig. Een veelbetekenende blik was haar antwoord.

Medium img 1694
Thabong, plakken van foto’s uit 1990.

Verslagen dronken we koffie tegenover het casino, de drukste plek van Welkom. Hier liep of reed iedereen langs. Op een groot digitaal scherm waarvan de kleuren zo helder waren dat ieders blik er naartoe werd getrokken, kwamen één voor één in een mooi rustig tempo de lokale advertenties voorbij. Dit was ’t! Binnen een paar uur hadden we de foto’s van Welkom Today er tussen geplaatst, het werkte fantastisch. Nu leek het tij te keren, want een dag later bleek er in Thabong toch nog een andere muur beschikbaar waar onder het oog van nieuwsgierige bewoners de foto’s werden opgeplakt. Na 27 jaar waren ze eindelijk terug.


Deze blogreeks wordt ondersteund door het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. Foto’s van het verblijf in Zuid-Afrika, en van het fotoproject ‘Welkom Today’, zijn te zien op Instagram.