Waar is de klassenvijand?

In Berlijn worden mensen met lage inkomens uit de wijk verdreven door yuppen en ander veelverdienende types. De ‘gentrificatie’ van Kreuzberg stuit op veel verzet.

Berlijn – Ook autonomen vieren vakantie. Het afgelopen weekeinde brandde in Berlijn volgens de politie slechts één bus uit en werden er wat verfbommen gegooid. Zelfs de private beveiligingsman en zijn waakhond voor het woningcomplex aan de Reichenberger Strasse in Kreuzberg hebben het rustig. Voor de verandering zitten alle ruiten er nog in van de carlofts. De appartementen waar de auto veilig naast de woonkamer geparkeerd wordt, zijn met een vraagprijs van tussen de half en anderhalf miljoen euro een van de symbolen van de ‘yuppificering’ van alternatieve wijken. Alleen op de eerste verdieping zitten wat barsten en spetters rode verf. Ook de spandoeken bij de overburen, die de nieuwe bewoners allerminst welkom heetten, zijn weg.
De rust is uitzonderlijk. Het aantal uitgebrande auto’s nadert dit jaar de tweehonderd, een absoluut record. Vooral dure merken als Mercedes, BMW en Jaguar moeten het ontgelden. De daders, gezocht in linkse kringen, kiezen daarnaast steeds vaker ook andere doelen uit, zoals luxe appartementencomplexen.
Zij protesteren tegen de verdringing van lage inkomens uit de binnenstad. De belangstelling van welgestelde ‘yuppen’ voor tot voor kort arme, gekleurde wijken als Kreuzberg, in Nederland bewust nagestreefd door politici van VVD tot SP, heeft forse huurverhogingen tot gevolg. Met als gevolg dat lage inkomensgroepen óf moeten verhuizen naar de banlieues, óf tot de helft van hun inkomen kwijt zijn aan woonlasten. Niet voor niets sprak al in de jaren negentig een Berlijnse bestuurder over stadsontwikkeling als ‘goed georganiseerde verdrijving’.
Nu pogen linkse activisten het omgekeerde te bewerkstelligen. Hun pogingen de hoge inkomens weg te jagen blijven niet zonder resultaat – de eigenaar van de elf carlofts in Kreuzberg gaf tegenover de Tageszeitung toe dat enkele kopers zich teruggetrokken hebben. De politie zegt machteloos te staan tegenover de vernielingen. Tot woede van de christen-democratische CDU in Berlijn, die spreekt van een ‘capitulatie voor de rode terreur’.
Zo duidelijk liggen de fronten niet altijd. Het Berlijnse verzet tegen de ‘gentrificatie’ legt sociologische verwarring bloot. Twijfels over ‘wij’ en ‘zij’, over de vraag waar in het postindustriële kapitalisme de politieke scheidslijnen liggen. Op de eerste plaats bij de welgestelde kopers. Waarom wil een Porsche-eigenaar in het linkse Kreuzberg wonen? ‘Ik wil het geweld van de autonomen niet goedpraten’, zei een toekomstige bewoonster van een luxe appartement tegenover de camera’s van het Duitse journaal. ‘Maar ergens hoort dat ook bij Kreuzberg, daardoor leeft deze wijk.’
Niet alleen de nieuwe, naar authenticiteit smachtende, ‘groene’ burgerij is de weg kwijt. Oud-krakers en andere activisten laten gemeenschappelijk wooncomplexen bouwen in hun geliefde wijk – en worden prompt bedreigd. Een eco-huis in aanbouw werd vorige maand getroffen door een brandaanslag. Aan een ander omstreden project blijken zelfs leden deel te nemen van Für eine linke Strömung, een van de best georganiseerde en meest inhoudelijke autonome actiegroepen. Is dat dan de klassenvijand? De radicaalste tegenstanders zal het worst wezen. Zij spreken minachtend over ‘de dubbele moraal van zichzelf links voelende, nieuwe middengroepen’.