Waar is de kunstenaar?

De echte kunstenaar die wars is van alle modes, dwars tegen alles in gaat en zich door niets en niemand laat tegenhouden? Ik denk dat hem het werken onmogelijk gemaakt is.

Je kunt tegenwoordig een heel mooi boek schrijven, maar ben je niet bij Matthijs geweest, dan zal de verkoop toch tegenvallen. Je kunt in een heel mooi toneelstuk acteren, maar als je geen aandacht in de media hebt gehad, zal het aantal toeschouwers de zaalhouder tot ontevredenheid stemmen. En een film? Een film maken precies zoals jij wil, op jouw voorwaarden, is helemaal onmogelijk. Voor een film heb je steun van een omroep nodig, anders krijg je geen geld, en als je geen geld hebt kun je niet draaien.

De kunstenaar zoals we die een jaar of dertig geleden nog kenden, bestaat niet meer. Hij kan niets meer in zijn eentje doen. De bohémien is dood. Misschien komt hij nog eens terug, maar ik heb er een hard hoofd in.

Natuurlijk kan ik ook het omgekeerde beweren. Waar is de kunstenaar? Hij zit achter zijn computer. Hij heeft geen uitgever meer nodig. Hij doet alles zelf. Hij schrijft geen boek meer, maar een blog. Als hij een boek wil uitgeven, dan probeert hij eerst geld te verzamelen via crowdfunding. Via Facebook en filmpjes op YouTube maakt hij iedereen enthousiast. Zijn gedichten staan in zijn mobiele telefoon. En zijn composities werkt hij uit op zijn laptop. Hij heeft geen studio meer nodig.

De bohémien leeft. Misschien is dat het goede beeld. Ik weet het niet. Ik voel wel een behoefte aan een leider.

Ik zal dat uitleggen. Een groot leider wordt benoemd door het volk, hij is enigszins immoreel, hij gaat gekleed in het nette pak van Corruptie Zoon en wast zijn handen met een zeep die ruikt naar bloed en hypocrisie.

Tegenover sterke leiders staan ook altijd sterke kunstenaars. Ik weet niet hoe dat komt. Het is misschien een amateur-sociologische visie, maar het is toch echt waar dat Seneca vluchtte voor Nero, dat de katholieke Shakespeare vluchtte voor de Engelse koningin en dat Multatuli tegenover Willem III stond.

Wij hebben Mark Rutte. Misschien straks een Halbe Zijlstra. Dat zijn geen leiders, maar portiers. Ze houden in de gaten wie en wat er in en uit gaat. Je kunt moeilijk tegen ze in verzet gaan. Het kan wel, maar artistiek levert het niets op. Ik denk dat veel kunstenaars tegen Wilders ageren omdat hij zich zou kunnen ontwikkelen als een sterke leider. Ageren tegen Wilders is echter inmiddels een cliché geworden. Bijna alle cabaretiers hebben dat stuk grond al kaalgevreten.

De bohémien is dood. Misschien komt hij nog eens terug, maar ik heb er een hard hoofd in

Misschien ben ik te somber en is er geen artistieke crisis. Misschien is het ouderdom, dat ik boeken van Nederlandse schrijvers nauwelijks kan uitlezen, alleen Nederlandse kinderfilms goed vind, en me naar musea getrokken voel als er een tentoonstelling is van iemand die al jaren geleden gestorven is.

Ik mis raddraaiers en baldadigheid.

We hebben zo hard om ethiek geroepen dat we onszelf eraan hebben vastgeklonken. Een rotopmerking over negers, vrouwen, islamieten is discriminatie en maakt je ‘verdacht’. Er is geen censuur, er is vrijheid van meningsuiting, maar in deze tijd moet je spreken en schrijven als een gedresseerd paard, anders word je met de zweep gecorrigeerd.

Ik lees Houellebecq en denk: waarom is hij juist in Parijs ontstaan? Waarom niet in Nederland? Waarom is Stromae in België geboren en zijn de Belgische schrijvers en kunstenaars origineler dan de Nederlandse?

We zijn hier, boven de Moerdijk, te keurig geworden. We willen niemand kwetsen, we willen geen risico lopen, alles wat neigt naar immoraliteit straffen we af.

En de kunstenaar… een kunstenaar is goedbeschouwd immoreel.

Waar is de kunstenaar?