Waar is de passie?

IK BEN GEVRAAGD naar de film te gaan en daar wat over op papier te zetten. Goed. Klinkt leuk. Waarom niet. Laat ik het proberen. Kort samengevat zijn dat ongeveer mijn gedachten geweest op de vraag. Maar er was ook twijfel. Ik word benaderd als schrijver. Dat klopt, maar ik schrijf toneelstukken. En bij toneelstukken is het de bedoeling dat ze uitgesproken worden. Dat is een andere manier van schrijven dan die nu van mij gevraagd wordt. Ik weet niet of ik dit kan. Ik weet wel dat ik niet de recensent wil uithangen. Ik heb een film gezien. Ik vind daar ook iets van, maar ik ben geen criticus.

IK BEN NAAR de film De Poolse bruid gegaan. Het was niet mijn eerste keuze, maar omdat het een Nederlandse film is leek het me uiteindelijk wel interessant. Ook het kader waarbinnen de film is gemaakt verdient enige aandacht. Een poosje geleden (ik schat een jaar of twee) adverteerden de VPRO en het Nederlands Fonds voor de Film met de vraag aan jonge cineasten, scenarioschrijvers of producenten een idee in te sturen in de vorm van een synopsis. Er was geld om een redelijk aantal van die ideeën te realiseren. Low-budget, maar toch. Ik heb toentertijd zelf ook een ideetje ingeleverd, maar dat werd afgewezen (vind ik nog steeds spijtig want het was een spannend plannetje). Maar goed, dat doet er ook niet toe. Het is belangrijk dat er ruimte is gecreëerd voor jonge filmkunstenaars en dat de films gemaakt zijn.
Ik ga te weinig naar de bioscoop, dat blijkt wel weer, want dit was de eerste van die serie films die ik zag.
In de week dat ik naar de film moet gaan heb ik het razend druk. Met Dood Paard zitten we in de laatste week voor de eerste voorstelling van medEia in de Toneelschuur te Haarlem. De spanning is behoorlijk aan het stijgen. De voorstelling wordt een grote stap in onze ontwikkeling en we voelen wel aan dat we met iets komen wat we nog nooit eerder hebben gedaan. Daar komt bij dat de voorsteliing in een betrekkelijk korte periode is gemaakt. Echt tijd om te wennen hebben we niet.
Als ik de bioscoop binnenwandel besef ik dat ik alles wat ik zien ga waarschijnlijk relateer aan het toneelstuk dat we aan het maken zijn. Ik besluit dat niet erg te vinden. Ik ben toch geen criticus.
IK HEB DE FILM gezien en vond hem niet zo goed. Ik besloot het schrijven nog even te laten liggen en me te concentreren op medEia en Dood Paard. Alles gaat goed.
Gedurende deze week blijft de film door mijn hoofd spoken. Ik heb het gevoel dat ik hem niet helemaal begrepen heb. Dat ik een schakel gemist heb. Maar wat dan? Waarom denk ik dat? Zaten er aanwijzingen in die ik niet gevolgd heb? Nee. Ik weet het niet. Ik kom er niet uit. Ik blijf het schrijven uitstellen. Hopelijk geeft de deadline mij de nodige inspiratie. Of misschien komt die ene gedachte nog die De Poolse bruid inzichtelijk maakt.
NEE. ER KOMT niets. Er gebeurt niets. En nu is het zondagmiddag en morgen moet ik dit stukje inleveren.
IK WIL PROBEREN mijn grootste bezwaar tegen de film onder woorden te brengen. Het verhaal gaat ongeveer zo: er is een boer in een verlaten stukje Nederland, er is een Pools meisje dat misbruikt wordt door een stelletje kleine criminelen. Het meisje vlucht en komt toevallig terecht bij de boer. De boer redt haar, hij wast haar, geeft haar eten en een bed en zonder enig probleem mag ze gerust een tijdje bij hem intrekken. Hij is zelfs bereid de kleine criminelen maar wat voor te liegen om het vege lijf van het meisje te redden. De boer is een man van weinig woorden en het meisje is naïef, spontaan en mooi.
WAT IK MIS in de film is passie. Ik kan het ook drift of emotie noemen. Naar mijn idee zou de film beklemmend moeten worden, zou er liefde moeten ontstaan tussen de personages die hevig is, die alle perken te buiten gaat, maar die ook onmogelijk is en geheim en verboden. Ik zeg niet dat de liefde, de drift of de passie het moet winnen, maar hij moet er toch zeker zijn. En naar mijn gevoel ontbreekt het daar aan. Ik zie het niet en ik voel het niet. Ik kan het vermoeden, maar er zijn te weinig tekens die erop wijzen dat er sprake van zou zijn.
WAT IS DE bedoeling van de makers?
Dat is de vraag die door mijn hoofd spookt. Wat willen ze zeggen? Misschien is het wel keihard de bedoeling elke passie buiten te gooien en aan te wijzen hoe christelijke deugd elke vorm van emotie van kant maakt. Maar dan nog. Dan zou dat toch een strijd moeten zijn? Dan zou dat toch beklemmend moeten werken? Dan is het naar mijn mening toch allemaal te weinig.
MISSCHIEN SPEELT medEia ook wel te hard mee. Ik merk dat wat ik mis in de film precies de belangrijkste thematiek in onze voorstelling is. Het zijn de dingen waar je over denkt met betrekking tot je eigen werk die je dan overal zou willen zien. Grappig is dat.
Ik moet ook denken aan films van Visconti. Zeker zijn eerste werk gaat over onmogelijke liefde en ondraaglijke verlangens. Het zijn films die mij aangrijpen, waar ik ingezogen word en die absoluut onontkoombaar zijn. Misschien is het een verschil in cultuur en is het niet mogelijk dat zoiets zich hier afspeelt. Maar ik vind het jammer. En ik geloof het niet. Drift en verlangen en ook de strijd daarvan met rede zijn van alle tijden en volgens mij niet plaatsgebonden.
Maar in deze film lijken het smakken en het snurken, het leren van manieren en een degelijk gebed, de zware adem van de boer en de lieflijke onschuld van de prostituee-tegen-wil-en-dank de belangrijkste onderwerpen tegen een achtergrond van de doe-maar-normaal-dan-doe-je-al-gek-genoeg-mentaliteit.
EN TOCH BEGRIJP ik het niet en hoop ik dat de film bedoeld is als aanklacht tegen het wegdrukken van emoties en het uitbannen van lusten. Maar dan moeten die dingen toch wel eerst voelbaar gemaakt zijn? Dat is niet gelukt. Ik voelde er in ieder geval niets van, terwijl de mogelijkheden toch voor het oprapen liggen. Neem alleen het moment dat de boer het meisje (half buiten westen) vindt en haar zorgzaam onder de douche legt. Waar ik op zo'n moment naar hunker is erotiek. Ook al wordt die onderdrukt, er moet iets mee gebeuren. Er moet iets mee gedaan worden wil je hem voelbaar maken. En dat is naar mijn gevoel niet gebeurd. Ik heb de hele film lang niets gevoeld.