Waar nederland vol van is

Wie wel eens de trein neemt tussen Amsterdam en Zaandam kan ze niet missen. Voetbalvelden vol Nissans, klaar om naar de rest van Europa getransporteerd te worden. Een terrein van een halve bij een hele kilometer, op een steenworp van de Amsterdamse binnenstad. Werkgelegenheid levert dit distributiecentrum nauwelijks op, de auto’s zijn klaar als ze in Nederland aankomen. Nissan kocht het terrein van de gemeente Amsterdam, de gemeente die altijd kreunt en steunt over ruimtegebrek.

Waarom die auto’s niet efficiënt gestapeld, of zelfs in een parkeergarage onder de grond geborgen? Op het terrein hadden ook 3360 woningen gebouwd kunnen worden. Dat is ongeveer een vijfde van de toekomstige wijk IJburg. Mede dankzij de komst van het Nissan-distributiecentrum, een paar jaar geleden, wordt binnenkort het kunstenaarsdorp Ruigoord met de grond gelijk gemaakt ten behoeve van de havenuitbreiding. Over keuzen maken gesproken - het is maar een voorbeeld.
Afgelopen week werd de ‘Nieuwe kaart van Nederland’ gepresenteerd, een kaart waarop alle ruimtelijke ordeningsplannen zijn ingetekend die rond het jaar 2005 gereed zijn of in uitvoering. Op het eerste gezicht valt het mee. De steden en stadjes worden groter, sommige steden, zoals Arnhem en Nijmegen, groeien aan elkaar, en in Brabant wordt het knap vol. Maar bezien over heel Nederland is er eigenlijk nog ruimte zat. Bovendien, zo jubelde eenieder bij de presentatie, voor 'nieuwe natuur’ is de komende jaren negen keer zoveel ruimte uitgetrokken als voor nieuw stedelijk gebied.
Helaas zegt de Nieuwe kaart eigenlijk niets. Hadden de tekenaars werkelijk een beeld willen geven van het toekomstige Nederland, dan hadden ze niet bij 2005 moeten ophouden. Een tweede Schiphol, een tweede Maasvlakte, een aantal kustlocaties, een miljoen extra woningen (tot 2015), het staat er allemaal niet op. Juist door díe plannen in te tekenen hadden de kaartenmakers een discussie op gang kunnen brengen over de toekomst van Nederland.
Maar eigenlijk moet er een kaart komen waarop niet alleen het concrete ruimtebeslag staat aangegeven, maar ook de invloedssfeer van wegen, woonwijken en vliegvelden. Een weg van zeg twintig meter breed bepaalt de sfeer (geluid, horizonvervuiling) in een strook van zeker tien kilometer.
Het is de hoogste tijd voor een stevige discussie over Nederland en de ruimte. Al was het maar omdat de Randstad en Brabant dichtslibben, terwijl Noord- en Oost-Nederland ontvolken. Sterker nog, terwijl hele gebieden van Nederland ontvolken, schuift de Randstad binnenkort de zee in, de kust verwoestend door nieuwe landaanwinning. Is het geen tijd voor een hernieuwd spreidingsbeleid? Tweede vraag: nu de landbouw heeft afgedaan, dreigt de vrijkomende ruimte verdeeld te worden tussen efficiënte woningbouw en efficiënte natuur. Maar is dat het landschap dat we ons wensen?
De vraag hoe vol Nederland is, is minder interessant dan de vraag waar Nederland vol van is.