Economie

Waar zit de generaal?

‘Terwijl alle troepen gemobiliseerd zijn voor de aanval op het virus bereikte ons vorige week een bericht van dat andere slagveld. Het kwam in de vorm van het ‘SR15’-rapport van het IPCC-klimaatpanel. De boodschap is dat we nog tien jaar CO2-uitstoot over hebben, willen we een redelijke kans (66 procent) hebben om de opwarming tot 1,5 graad Celsius te beperken. Voor een betere kans moeten we sneller afbouwen.’ © Nico Garstman

Met de term oorlog moet je oppassen als het niet echt oorlog is – de war on poverty in de Verenigde Staten pakte niet goed uit, evenmin als de war on drugs en de war on terrorism. Toch wordt de coronacrisis vaak krijgshaftig beschreven. Het is de vijand, we moeten de strijd aangaan.

Om in die termen te blijven: we lopen het risico de slag tegen corona te winnen en de oorlog tegen klimaatverandering te verliezen. Terwijl alle troepen gemobiliseerd zijn voor de aanval op het virus bereikte ons vorige week een bericht van dat andere slagveld. Het kwam in de vorm van het ‘SR15’-rapport van het IPCC-klimaatpanel. De boodschap is dat we nog tien jaar CO2-uitstoot over hebben, willen we een redelijke kans (66 procent) hebben om de opwarming tot 1,5 graad Celsius te beperken. Voor een betere kans moeten we sneller afbouwen. Lukt het niet, dan gaat er een aantal bijzonder nare effecten optreden. Het was geen voorpaginanieuws. Het probleem is dat we nu nog betrekkelijk weinig merken van klimaatverandering. Er zijn hier geen grote bosbranden, smeltende gletsjers, afbrekende ijsschotsen of onderlopende eilanden. En zelfs op plekken waar dat wel zo is, blijft de reactie traag. Het nieuws is wel helder, maar de respons blijft uit. Wat doe je als politicus, als leider, na zo’n bericht?

Laten we voor het antwoord op die vraag de oorlogsmetafoor eens serieus nemen, en teruggaan naar de laatste oorlog in onze contreien. De fase in de Tweede Wereldoorlog die vergelijkbaar is met waar wij nu zijn in de strijd tegen klimaatverandering is de ‘phoney war’: de schijnoorlog waar Engeland van 3 september 1939 tot 10 mei 1940 in zat. De Duitse invasie in Polen was een feit, de oorlog was verklaard. Het was foute boel, want de tegenstander had meer manschappen, vliegtuigen en tanks. De vraag was niet of, maar wanneer de vijand ging toeslaan. Maar vooralsnog bleef het in de buurt van de Britse eilanden rustig. Het donkerste uur naderde. Wat te doen?

De Tour wordt in bed gewonnen, zei Joop Zoetemelk: voorbereiding is alles.

Het aanvalsplan tegen klimaatverandering ligt klaar

De Battle of Britain werd gewonnen in de maanden van de phoney war, toen de economie volledig omgegooid werd om alles op alles te zetten voor dat ene doel: de aanval overleven. Geen klimaattafels, geen boekhoudpraat over hier wat minder doen zodat we daar wat meer kunnen. Er was een existentiële dreiging en er kwam een allesomvattend plan.

In oktober 1939 schreef John Maynard Keynes How to Pay for the War, de blauwdruk voor de oorlogseconomie. De productiestructuur ging op de schop om absolute voorrang te geven aan voedselvoorziening en wapenproductie. De consumptie werd krachtig ingedamd met importbeperkingen, prijscontroles en loonmatiging. Minstens zo belangrijk: het gemiste loon werd gecompenseerd met een banktegoed, uit te betalen na de oorlog.

De gewone Brit moest jaren gaan afzien voor weinig geld. Keynes vroeg grote offers, dus zorgde hij voor draagvlak. Dat de dreiging groot en existentieel is, is niet genoeg om iedereen mee te krijgen. De lasten van de oorlogsinspanning moeten ook echt eerlijk verdeeld worden. Pas dan doen we het samen.

Ook in Nederland is het nog rustig. Ook hier is de vraag niet of we serieuze klimaatproblemen gaan krijgen, maar wanneer. En ook hier liggen de plannen klaar. Het wetenschappelijke debat over rekeningrijden en CO2-belasting is al lang afgesloten: deze maatregelen werken. Maar ze kosten de burger wel wat. Dat geldt ook voor woningisolatie, huizen die van het gas moeten, inkrimping van de veestapel, een andere waterhuishouding en hogere dijken.

Gelukkig is ook hier een How to Pay for the War van de klimaatcrisis te schrijven. We kunnen de vermogensbelasting verhogen zodat de loonbelasting met vele procentpunten omlaag kan, waardoor de besteedbare inkomens omhoog gaan. Daardoor ontstaat er ruimte in de huishoudfinanciën voor de kosten van de klimaatmaatregelen. Het kan zó gedaan worden dat er onder de streep iets overblijft, als een klimaatdividend. Alleen als de kosten voor de modale Nederlander echt gedeeld worden met het vermogende deel van de maatschappij is er draagvlak.

De vijand staat voor de deur, het aanvalsplan ligt klaar, maar niemand geeft de marsorders. Waar zit de generaal?