Media

Waarheidsversneller

Eigenlijk begrijp ik Henk Krol niet goed. Twee keer niet. Om te beginnen niet hoe hij, veronderstelde pensioenpaus, het in z’n hoofd haalde de passie te preken terwijl hij wist dat hij een meer dan ketters verleden had. Vervolgens begrijp ik niet waarom Krol zo snel opgestapt is – en dit onder de bewering dat zijn vijanden gewonnen hadden. Dat klopt niet. Opstappen is een schuldbekentenis.

Beweren dat de vijand gewonnen heeft suggereert een onderspit tegen machten die zich van recht en waarheid niets aantrekken – wat in dit geval betekent dat Krol suggereert dat de pensioenzaken bij de Gay Krant ingewikkelder liggen dan het mediaverhaal wil. De volledige waarheid zal wel boven tafel komen, maar gezien de huidige kennis van zaken neem ik er vergif op in dat Krol nooit meer over goede pensioenen zal preken.

Dom? Ja, eigenlijk is er geen ander woord voor. Maar het is een domheid waar wel iets meer over te zeggen valt, bijvoorbeeld dat ze tot voor kort veel minder vaak ontmaskerd werd dan tegenwoordig. Datzelfde geldt voor de aan die domheid geparenteerde slechtheid. Ook die is in het verleden vermoedelijk vaker verhuld gebleven dan onthuld. De verklaring voor zoveel heimelijkheid: macht. Wie de macht had, sprak de waarheid, althans de enige waarheid die telde: de sociale waarheid oftewel datgene wat beschreven, geloofd en volgehouden wordt. Natuurlijk is een dergelijke waarheid in het verleden vele malen als leugen ontmaskerd. Maar er zijn zeker meer gevallen waarin het tegendeel gebeurde. Helaas zijn die onbekend, per definitie.

Een voorbeeld uit het verleden. Het is welhaast zeker dat de eerste Spaanse grootinquisiteur een bekeerde jood was. Het ligt voor de hand dat dit verborgen moest blijven. Onthulling zou de Inquisitie volstrekt ongeloofwaardig hebben gemaakt. En dus gebeurde wat altijd gebeurd is en duizendmaal opnieuw zou gebeuren: de waarheid werd gelogen en eenieder die het waagde de echte waarheid uit te spreken werd hard aangepakt. Dit laatste gebeurde duizendmaal, eigenlijk tot op de dag van vandaag. Resultaat: volgens de boeken stamt Torquemada uit een oeroud christelijk geslacht.

Dom? Ja, eigenlijk is er geen ander woord voor

De komst van het internet en de eenvoudige, voor iedereen bereikbare mogelijkheid te onthullen wat hij of zij denkt dat onthuld moet worden, heeft aan deze eeuwige politiek van macht, leugen en vriendjespolitiek een eind gemaakt. Het verbaast niet dat Krol dit niet in de gaten had. Immers, een jaar of tien geleden kon je met een incongruente politiek als de zijne in veel gevallen nog wel weg­komen. Je verplichtte de omgeving te zwijgen, op straffe van. De omgeving gehoorzaamde. Deed iemand dat niet, dan betaalde hij een hoge prijs. Tegenwoordig is dat veel moeilijker. WikiLeaks, Publeaks en tal van andere onthullingsplatforms, plus een oerwoud aan blogs en sociale media, maken het bijna onmogelijk de waarheid onder het tapijt te houden. Een jongere generatie politici, bankiers, artsen, bestuurders en andere hotemetoten zal zich deze wetenschap tot een tweede natuur maken. Zij zullen niet anders kunnen dan volledige openheid betrachten, en zeker niet met de ene hand de passie preken terwijl ze met de andere de duivel strelen. Want dat komt uit, altijd. Dat weten ze. In zoverre behoort Krol tot een voorbij tijdperk. Dat had hij even niet in de gaten: vijftigplus.

Dat de overgang van een gesloten naar een open samenleving niet zonder slag of stoot gaat en ook nog wel even zal duren, blijkt uit het nieuws dat de BBC op basis van officiële bronnen bracht op dezelfde dag dat Krol opstapte: dat de Chinese overheid maar liefst twee miljoen mensen in dienst heeft om de internetactiviteiten van haar burgers in de gaten te houden. Dit gebeurt zogenaamd om corruptie op te sporen, maar de werkelijke reden is vanzelfsprekend een andere. De Chinese overheid is als de dood voor een open (informatie)samenleving, zoals tal van andere overheden dat eveneens zijn. Openheid betekent immers de onmogelijkheid zaken onder het tapijt te schuiven dan wel de waarheid te liegen. Openheid betekent de noodzaak verantwoording af te leggen, ware democratie te betrachten en met de handen te doen wat de mond uitspreekt. Dat is niet leuk, althans niet als je macht hebt en wilt houden.

Gedoe als dat rond Henk Krol, de eerste Spaanse grootinquisiteur of de pogingen van de Chinese overheid de samenleving gesloten te houden, gedoe rond feiten, en leugen en waarheid zullen altijd blijven bestaan. Dat is goed. Democratie leeft bij debat. Maar het debat is sinds een jaar of tien wel veranderd. Dankzij het internet, die grote waarheidsversneller, worden tegels sneller gelicht en wordt sjoemelen almaar moeilijker. Het tijdperk van ‘Nederland let op uw saeck’ is voorbij. Het zijn tegenwoordig Nederlanders zelf die ‘de saeck’ in de gaten houden. Dat is een vooruitgang.