H.J.A. Hofland

Waarom hoop op Kerry

Maakt u zich geen illusies! Als op 2 november John F. Kerry de verkiezingen wint, zal daarmee de wereld niet wezenlijk veranderen. Dit is zo kort mogelijk samengevat de boodschap die ook Nederlandse commentatoren met een openlijke of bedekte vriendschap voor George W. Bush de wereld aanbieden. Daarop volgt een reeks argumenten: Amerika, het machtigste land ter wereld, heeft verplichtingen, waaraan het alleen zelf, op zijn eigen unieke manier tegemoet kan komen. Het wordt geconfronteerd met uitdagingen, waarop het alleen zelf het antwoord kan geven. Enzovoort. Deze president mag er dan volgens de Europese smaak een beetje raar uitzien, zich soms wat ongebruikelijk gedragen, maar vergis je niet! In mondiaal verband, op lange termijn maakt het niet zo veel verschil of hij straks wordt herkozen, dan wel dat Kerry aan de beurt is. Amerika is en blijft de baas, en het is beter als we dat nu al onder ogen zien, in plaats van vergeefs te hopen dat met een president Kerry alles anders zou worden.

Het is een mooi mengsel van solide argumenten, het intrappen van open deuren en drog redenen. Geen mens twijfelt eraan dat Amerika de hegemoon, de hypermacht is en dat daaraan voorlopig geen einde komt. Niemand ontzegt de Amerikanen het recht zo goed mogelijk voor hun eigen veiligheid te zorgen. Er is geen land dat in zijn buitenlandse politiek, hoe dan ook, zich onder bepaalde omstandigheden niet gedwongen ziet met de hypermacht rekening te houden. Dat is nu eenmaal zo. Maar daaruit volgt niet automatisch dat Amerika in grote lijnen een onveranderlijk beleid zal voeren; de politiek die voor het land zelf de beste is en waarbij de rest van de wereld uiteindelijk het meeste baat zal vinden. Ook de hegemoon kan goed, matig of slecht worden geleid.

Drieëneenhalf jaar geleden begon de Amerikaanse verkiezingscampagne. Dat was in een wereld die er betrekkelijk vreedzaam uitzag. Kandidaat Bush heeft toen al duidelijk gemaakt dat hij als president het in de buitenlandse politiek over een andere boeg zou gooien. Kyoto is afgezien van het wereldklimaat een begrip. Het symboliseert een radicaal afscheid van het internationaal overleg, ten behoeve van een onversneden unilateralisme. Dat had nog niets met oorlog en vrede te maken. Na 11 september leek het even anders te worden, maar de manier waarop de oorlog in Afghanistan door Amerika werd aangepakt, bewees dat er aan Washingtons nieuwe verhouding tot oude bondgenoten niets was veranderd.

Het voorspel tot de oorlog in Irak, de manier waarop die is begonnen en in eerste aanleg gevoerd, gaven nadere bevestigingen. Natuurlijk — ik zeg het voor alle zekerheid nog maar eens — is iedereen blij dat Saddam is gearresteerd, dat er geen dictatuur meer is, et cetera. Wel staat er tegenover dat het land nog steeds een puinhoop is, vol nationaal verzet en internationaal terrorisme, en dat door deze oorlog het terrorisme eerder is bevorderd dan afgenomen. Tegen de tienduizend Iraakse burgers — niemand heeft ze geteld — hebben het leven gelaten. Het anti-Amerikanisme in de hele wereld is heftiger dan ooit, sinds de oorlog in Vietnam. En de vraag is nu of dit het echte onversneden anti-Amerikanisme is, dan wel een anti-Bushisme, resultaat van de manier waarop de hypermacht door deze president en zijn vertrouwelingen is geleid.

Ik geef onmiddellijk toe: het is gemakkelijk te redeneren op grondslag van retrospectieve alternatieven. Maar áls Washington zich niet met volle overgave had laten leiden door de misleidingen van zijn geheime diensten, niet de waandenkbeelden over Saddams mvw’s en nauwe banden met al-Qaeda had gekoesterd, maar in plaats daarvan in samenwerking met de Europeanen zich op het Israëlisch-Palestijnse conflict had geconcentreerd, wat dan? Als nu de veiligheid van Israël internationaal zou zijn gegarandeerd, met een Palestijnse staat als buurland, terwijl Saddam geïsoleerd met zijn roestige wapens nog in Bagdad resideerde, zou de positie van de hegemoon en van het hele Westen niet volstrekt anders zijn geweest? En als daarbij de energie die nu door de oorlog met Irak is opgeslorpt, gebruikt was voor de wederopbouw van Afghanistan? Ik laat in het midden op welke manier dit «anders» zou zijn geïnterpreteerd. Ik beweer alleen dat een «anders» heel goed mogelijk was geweest.

Wie deze verkiezingen ook zal winnen, de volgende president krijgt de erfenis van slecht wereldbeheer zoals dat vier jaar door de hypermacht is gevoerd. Wordt Bush verslagen, dan zal dat in de hele wereld een geweldige opluchting veroorzaken, de eerste mondiale opluchting in de geschiedenis van de planeet. En dit ongeacht wat er van Kerry te verwachten valt. Maar ook de mondiale opluchting wordt niet door iedereen gedeeld. De oorzaak daarvan is dat George W. Bush, ongeacht de finesse van de Amerikaanse buitenlandse politiek, appelleert aan het instinct dat hij zelf compassionate conservative noemt, maar dat in wezen simpel reactionair is. In de denkwereld van hem en zijn omgeving gaat het niet om de steeds veranderende complicaties van een buitenlandse politiek, maar om de eenvoud van een godsdienstig gegrondveste hypermacht waarvoor ieder verzet een gruwel is. Het beste middel tegen aids: onthouding. Tegen ongewenste zwangerschap: het kind krijgen. Tegen drugs: afblijven. Tegen onverbeterlijke misdadigers: doodmaken. Tegen armoede: hard werken. Tegen verzet: genadeloos neerslaan. Wie niet voor ons is, is tegen ons.

Verzet tegen Bush is geen anti-Amerikanisme maar de weigering om in dit overjarig simplisme te delen. Hoop op Kerry is een vertrouwen dat de hypermacht op een andere manier kan worden geleid. Zeker zouden er ook dan meningsverschillen zijn, maar die zouden dan misschien als zodanig worden behandeld.