Waarom is Roemenië anders?

Boekarest – ‘Weet je hoeveel politici er de afgelopen drie jaar zijn overgestapt naar een andere partij? Honderd!’ Theodor Paleologu beent door zijn statige woonkamer, die tijdelijk ingericht is als klaslokaal. ‘Vooruit, 97 dan. 97!’ Hij zucht. ‘Ze hebben het mij ook aangeboden, maar ik heb bedankt.

Daarom heb ik nu tijd om erover te vertellen.’ Paleologu, oud-minister, voormalig diplomaat en zittend parlementslid namens de onlangs gedecimeerde partij Partidul Democrat-Liberal (pdl), heeft zich de taak gesteld om zijn land uit te leggen aan nieuwkomers. Tot zijn toehoorders vandaag behoren vooral Duitsers, die om de beurt hun ervaringen delen over de Roemenen en hun rariteiten: van de onstuitbare regeldrift tot de obsessie met plastic zakjes.

Voor de meeste punten heeft Paleologu een plausibele verklaring, maar hij valt uit zijn relativerende rol zodra het over politiek gaat. ‘Iedereen kent de verhalen over corruptie, maar wie levert het bewijs? Iemand ontslaan is vrijwel onmogelijk, weet ik uit mijn tijd als minister. En wie wil blijven zitten, verandert gewoon van partij. Zo werkt het.’

Je zou bijna vergeten dat hij zelf nog een actief politicus is, al is zelfkritiek in Roemenië geen uitzondering. Als er één volk is waar Roemenen dolgraag de draak mee steken, zijn ze het zelf. Het gedrag van gezagsdragers geeft daarbij in toenemende mate aanleiding tot zelfreflectie. Wie zijn we en hoe komt het dat we zo zijn? Niet alleen in particuliere inburgeringscursussen als die van Paleologu passeert het onderwerp de revue – ook Roemenen zelf leren graag meer over hun eigenaardigheden, zo blijkt uit de recente populariteit van het boek De ce este România altfel? (Waarom is Roemenië anders?), geschreven door Historicus Lucian Boia.

Boia voelde zich genoodzaakt deze vraag te beantwoorden naar aanleiding van de politieke crisis in Roemenië in de zomer van 2012 waarbij premier Ponta de Roemeense president uit het zadel probeerde te wippen. ‘Een buitenstaander zal denken dat het land niet meer functioneert’, schrijft hij. ‘Maar eigenlijk is het all part of the history.’ Wat volgt is een geschiedenis van een volk en een natie, die elkaar als twee onhandige danspartners telkens op de tenen trappen. En iedereen danst ook nog eens net een beetje beter dan zij. Roemenië heeft een schop onder de kont en een kritische blik nodig, willen niet alle jongeren hun geluk in het buitenland gaan beproeven, concludeert Boia. Het begin is bij deze gemaakt om het land, na eeuwenlang ‘anders-zijn’, weer in de pas te laten lopen.