interview met monique wagemakers

‘Waarom komt Lucia niet eerder in opstand?’

Monique Wagemakers, die voor het Amsterdamse Muziektheater Lucia di Lammermoor regisseert, wil zich niet beperken tot belcanto-opera’s. ‘Ik zou dolgraag Mozart en Strauss doen.’

Monique Wagemakers werkte bij De Nationale Reisopera – haar regie van La Traviata gaat daar begin volgend jaar in reprise – en in Duitsland: vorig jaar Madame Butterfly in Stuttgart, volgend jaar Carmen in Hannover. Afgelopen week ging in het Amsterdamse Muziektheater onder haar regie Lucia di Lammermoor in première. Met succes. Normaal springt deze opera heen en weer tussen verschillende locaties en is het verhaal bijna niet te volgen, maar in de interpretatie van Wagemakers speelt de hele handeling zich af in de meisjeskamer van Lucia, om haar bed heen, dat eerst meisjesbed, dan huwelijksbed en ten slotte doodsbed is. De mannen dringen op allerlei manieren die kamer binnen, ze besnuffelen en betasten haar poppen en haar zelf. Ze dwingen haar tot een verstandshuwelijk, met als consequentie dat zij waanzinnig wordt en haar bruidegom vermoordt. Pas in de dood vindt zij haar echte geliefde terug.

In Wagemakers’ versie begint de opera met Lucia’s droomwereld. De beelden zijn prachtig en schokkend (decor: Frank Philipp Schlössmann, licht: Reinier Tweebeeke, kostuums: Rien Bekkers). Belangrijker is dat we echte mensen zien die in logische, herkenbare relaties tot elkaar staan en een koor dat bestaat uit zwart geklede, nieuwsgierige en bemoeizuchtige intriganten, die Lucia als een prinses Diana uit 1702 belagen. Wagemakers vertelt dat de regie veel voorbereiding kostte: ‘Je moet doorgronden wie dat meisje is, die Lucia, en wat er met haar gebeurt. Dat betekent dat je het libretto leest en herleest, dat je heel goed luistert naar de muziek. Waarom zegt ze iets, maar ook: waarom zegt ze nu níets? Dat is soms even interessant. Waarom komt ze niet eerder in opstand tegen haar broer?’

De opera is gebaseerd op een roman van Sir Walter Scott uit 1819, The Bride of Lammermoor: ‘Daarin heb ik veel over haar gevonden. Dat ze een dromerig meisje is, levend in een fantasiewereld, een meisje dat zich afsluit van de realiteit. Daarom zijn de ontwerpers en ik uitgegaan van haar droomwereld en de pure, witte, veilige ruimte van haar kamer. Dan is het heel pervers als al die mannen haar kamer binnenkomen en over haar hoofd heen over haar praten, alsof zij helemaal niet bestaat. Een enorme zwartleren bank penetreert haar kamer, de muren schuiven weg, de buitenwereld dringt zich op. Ze bezwijkt aan de eisen die aan haar worden gesteld. Dat gebeurt ook nu met jonge meisjes die een te grote verantwoordelijkheid dragen. Vandaar al die zelfpijniging en automutilatie. Je hoeft het verhaal niet geforceerd naar het heden te brengen om dat te laten zien.’

Ook de mannen zijn gecompliceerder dan je op het eerste gezicht denkt: ‘Haar broer is een angsthaas, die doodsbenauwd is dat hij zijn landgoed verliest als hij zijn zuster niet aan een machtige familie kan koppelen. Haar geliefde is een impulsieve, onrustige jongen, die zich in een opwelling met haar verlooft. Dan is er nog die engerd, Raimondo, die haar manipuleert en zijn handen niet van haar af kan houden. Dat meisje krijgt heel verschillende signalen. Donizetti geeft haar etherische muziek mee, een harp en een vreemd instrument, een glasharmonica, een hemels geluid.’

De Nederlandse Opera is beroemd om z’n moderne opera’s en barok. Het negentiende-eeuwse repertoire heeft het moeilijker onder Pierre Audi. Italiaans belcanto is in Amsterdam nauwelijks te horen. Wagemakers: ‘Het is niet zo dat ik me tot het negentiende-eeuwse repertoire en belcanto-opera’s wil beperken. Ik zou ook dolgraag Mozart, Richard Strauss en het moderne repertoire doen. Maar je krijgt snel een bepaald handelsmerk. In mijn geval dat ik goed ben in opera’s met koren. Dat is niet erg: ik vind het fantastisch om met grote groepen te werken, en het is een uitdaging om van zo’n opera vol onduidelijkheden en losse eindjes als Lucia di Lammermoor één sterke vertelling te maken.’

Monique Wagemakers (regie), Lucia di Lammermoor, t/m 30 november in het Muziektheater, Amsterdam. 22 maart t/m 26 april 2008 in het hele land