Waarom plast groenlinks niet mee?

Mevrouw Borst deed het denken aan ‘twee mannen die een wedstrijd doen wie ideologisch het verste kan plassen’, maar in het afgelopen weekend is de langverbeide verkiezingsstrijd dan eindelijk losgebarsten. Minister-president Kok verkondigde dat zijn PvdA een socialer beleid wil dan coalitiepartner VVD, en minister van Financi‰n Zalm zou het ‘niet leuk’ vinden als dat gaat betekenen dat het begrotingstekort minder zou dalen dan de VVD vindt dat het dalen moet.

Mevrouw Borst heeft ongelijk als zij dat een schijngevecht noemt. Het mag allemaal wat matjes klinken, maar het g††t tenminste ergens over. Kok bleef volstrekt in het vage waar dat sociale gezicht van de PvdA dan wel in tot uiting moet komen, maar hij onderscheidt zich nu toch enigszins, hoe relatief ook, van de liberalen. Misschien was het alleen maar omdat de Socialistische Partij en vooral GroenLinks het zo allemachtig goed doen in de opiniepeilingen, maar hij erkent toch maar impliciet dat er aan het sociale beleid van Paars I nog heel wat heeft ontbroken. Het zal allemaal wel neerkomen op een Paars II-compromis straks, maar voor eventjes kunnen de kiezers toch iets van een keuze ontwaren.
Het commentaar van mevrouw Borst over de plaswedstrijd van haar mannelijke collega’s was zo grappig voor haar opgeschreven dat zij er zelf om moest lachen, maar het was om meer redenen niet ter zake. Zij zei dat zij ‘om twee redenen’ niet aan die ideologische ver-plaswedstrijd meedeed. De eerste reden liet zij in het midden, als enige vrouw in het mannengezelschap van lijsttrekkers. Maar zij mist toch iets veel pijnlijkers dan dat, namelijk een ideologie om aan wat voor ideologische wedstrijd mee te kunnen doen.
Ook haar tweede reden was niet sterk: zij had er 'geen behoefte aan afstand te nemen van het eerste paarse kabinet’. Maar wat dan? Was het paarse beleid dan zo volmaakt dat er voor D66 niets te wensen blijft? Is de geschiedenis al ge‰indigd en leven we in de beste van alle mogelijke werelden? Heeft het niet juist op haar eigen ministeri‰le terreinen van Volksgezondheid en Welzijn aan heel veel ontbroken? Zijn de gehandicapten er niet schrikbarend op achteruitgegaan, en is dat voor die andere categorie, de nabestaanden, niet alleen maar onder druk van de komende verkiezingen en op initiatief van GroenLinks enigszins gerepareerd?
Als D66 voor de toekomst helemaal niets anders te bieden heeft dan een heiligverklaring van Paars I met al z'n tekortkomingen en fouten, dan hebben de kiezers geen ongelijk door die partij zo genadeloos te laten vallen, dat het zelfs onwaarschijnlijk lijkt te worden of zij Paars II wel haalt. Bij minder dan tien zetels doet D66 immers niet mee, en heel veel meer zullen het er bij de verkiezingen waarschijnlijk niet worden.
In de peilingen valt GroenLinks nu zelfs hoger uit dan D66, vooral door toedoen van de nieuwe, jonge kiezers. Het is begrijpelijk dat men bij GroenLinks uiterst voorzichtig is over zulke gunstige voorspellingen. Die waren er vier jaar geleden ook en bij de werkelijk uitslag is dat toen bitter tegengevallen. Toch zijn er redenen om daar dit keer anders tegen aan te kijken. In de eerste plaats lijkt de strijd tussen Kok en Bolkestein wie de meeste stemmen krijgt inmiddels reeds beslecht. De PvdA loopt ver uit op de VVD en ook op het CDA: wie een linkser beleid wil hoeft niet uit alle macht Kok te steunen. Integendeel, een goede uitslag voor SP en GroenLinks kan beter dan wat dan ook duidelijk maken waarin Paars II van Paars I zal moeten verschillen.
Het is dan ook teleurstellend dat GroenLinks-leider Paul Rosenm”ller zo vaag blijft doen als de suggestie wordt gedaan dat GroenLinks in een volgende kabinetsperiode verantwoordelijkheid zou kunnen dragen. Misschien zijn het allemaal onwaarschijnlijke scenario’s, maar bij een goede uitslag zou GroenLinks als coalitiepartner en als vervanger van D66 wel degelijk in aanmerking moeten kunnen komen.
Er zijn dan zelfs twee mogelijke combinaties. Een kabinet van PvdA, CDA en GroenLinks zou een socialer en minder marktgericht smoel kunnen hebben dan het koude Paars van de 24-uurseconomie, de privatiseringen en de van alle regels bevrijde markt. Maar misschien is het nu nog te vroeg voor een dergelijke radicale correctie op de individualisering van de maatschappij.
In een combinatie van VVD, PvdA en GroenLinks zou de PvdA de centrumpositie van D66 hebben overgenomen, hetgeen toch al natuurlijker is, want een links alternatief wil die partij zelfs in het heetst van dit verkiezingsstrijdje niet werkelijk worden. GroenLinks kan dan binnen de regering voor de belangen van de armen, de gehandicapten, de nabestaanden en de uitkeringstrekkers opkomen. En dat is toch altijd effectiever dan door initiatiefwetsontwerpen en oppositievoeren in de kamer, hoe aardig Rosenm”ller dat ook mag doen.
Het is misschien luchtfietserij, maar ik geloof dat GroenLinkse regeringsdeelname eerder werkelijkheid kan worden wanneer die partij er zelf wat positiever en creatiever op zou reageren. Natuurlijk dankt zij een deel van de kiezersgunst aan het feit dat zij in de oppositie zit. Wanneer zij zich al te realo opstelt kan een deel van haar kiezers naar de Socialistische Partij overstappen. Maar al diegenen die twijfelen tussen PvdA en GroenLinks zullen eerder bereid zijn links te stemmen wanneer er een re‰le kans zou kunnen zijn dat hun stem ook via GroenLinks invloed kan hebben op het regeringsbeleid. Anders dan D66 moet GroenLinks maar rustig meeplassen. Liefst met een krachtige ideologische straal.