De Groene Live #18

Waarom zijn vluchtelingen niet welkom?

Voor aflevering 18 van De Groene Live, een programmareeks in samenwerking met Pakhuis de Zwijger, organiseerde De Groene Amsterdammer samen met Human Rights Watch een debat over de migratiecrisis in Europa. Het werd een gesprek vol emotie en enige ongemakkelijkheid.

Waarom zijn zoveel mensen bang voor de komst van vluchtelingen? Hoe verhoudt het Europese migratiebeleid zich tot de internationale verdragen over de mensenrechten? En is de term ‘vluchteling’ eigenlijk wel gepast? De migratiecrisis werd zowel historisch uitgezoomd als persoonlijk ingezoomd; de cruciale historische context deed daarbij niet onder voor de aangrijpende ervaringen uit de praktijk.

In een razendsnel tempo ging het eerste panelgesprek in op de historische context – van de eerste vluchtelingenconferentie in Evian (1938) tot het recente verdrag van Marrakech. In de afgelopen decennia zijn steeds dezelfde patronen herkenbaar: er worden afspraken gemaakt over het opnemen van vluchtelingen, er wordt hulp geboden, maar er kleeft altijd een ‘maar’ aan.

‘Je zou denken dat schaamte en humanitaire overwegingen een doorslaggevende reden vormen voor het bieden van hulp, maar dat is uiteindelijk niet waar’, legt Marlou Schrover, hoogleraar migratiegeschiedenis aan de Universiteit Leiden, uit. ‘De Evian-conferentie, nota bene geïnitieerd door een Amerikaanse president, was bedoeld om een oplossing te zoeken voor een half miljoen joden die door Europa werden gejaagd. Evian was een mislukking vol met ‘onsmakelijke discussies’’, zegt Linda Polman, auteur van Niemand wil ze hebben (2019). ‘Al die regeringsvertegenwoordigers kwamen met ‘ja, ik vind het heel erg, maar wíj zitten vol’, terwijl een etnische minderheid bedreigd werd met vernietiging.’ Dezelfde argumenten – angst voor werkloosheid, huisvestingsproblematiek en xenofobie – echoën door de hele geschiedenis en door het huidige Europese migratiedebat.

De migratiecrisis is een continu spanningsveld tussen het beschermen van de eigen grenzen en het naleven van mensenrechten, tussen nationaal eigenbelang en humanitaire urgentie. Martijn Stronks, docent migratierecht aan de Vrije Universiteit, legt uit dat ‘door de toenemende globalisering de internationale crises niet meer nationaal of regionaal opgelost kunnen worden, terwijl de politiek zich wel op dat niveau afspeelt. Dit zorgt voor een gevoel van onvermogen, waardoor politici de aandacht afleiden van problemen waar ze geen invloed op hebben en die vervolgens verschuiven naar zaken waar ze nog de suggestie kunnen wekken dat ze iets kunnen doen.’

Het gouden antwoord op zo’n extreem complexe situatie lijkt te worden gegeven door Adil Izemrane, medewerker van Movement on the Ground, dat actief is in vluchtelingenkampen in Griekenland: de taaie politiek en bureaucratie doorbreken door zelf actief te ondernemen. Hij geeft de zaal een laatste boodschap mee: ‘Geef mensen een gezicht, laat zien wie ze zijn en wat ze zijn, en blijf ze niet bestempelen als vluchteling.’