Media

Waarschuwing

Rop Gonggrijp, een Nederlandse hacker, privacy-activist en bij het grote publiek vooral bekend als oprichter van internetprovider XS4all, is gemakkelijk weg te zetten als een complotdenker. Al jaren roept hij dingen als: ‘Veiligheidsdiensten volgen ons bij iedere stap die we op internet zetten.’ En: ‘Als je iets zegt wat de machthebbers echt niet zint, word je ook in zogenaamd vrije, westerse landen genadeloos aangepakt.’

Vroeger zeiden we: doe niet zo gek, Rop.

Nu weten we: geen woord van gelogen.

Twee maanden geleden, toen in The Guardian en The Washington Post de eerste onthullingen van klokkenluider Edward Snowden over Prism verschenen, zat ik toevallig met Rop Gonggrijp in een café in Amsterdam-Oost. Hij zei – geparafraseerd, ik had mijn notitieblokje niet bij me – dingen als: ‘Let op mijn woorden: over een paar maanden zul je zien dat het dreigingsniveau van het terrorisme opeens wordt verhoogd. En dat we niet mogen weten waarom, behalve dan dat we het aan NSA te danken hebben dat we tijdig gewaarschuwd zijn.’

Toen dacht ik: doe niet zo gek, Rop.

Nu weet ik: geen woord van gelogen.

Afgelopen week was het dan zo ver. De angstmachine kreeg weer eens een zwiep. ‘VS verhogen dreigingsniveau’ vanwege ‘meest serieuze terreur­dreiging in jaren’, klonk het in zo’n beetje iedere krant, op alle nieuws­sites en in het journaal. Burgers werden opgeroepen om ‘waakzaam’ te zijn (whatever that may be), omdat – en nu citeer ik – ‘op ieder moment’ en ‘overal ter wereld’ een aanslag zou kunnen plaatsvinden.

De NSA: specifieker kunnen we het niet maken, wel angstaanjagender.

Nu wil ik allerminst beweren dat hier een sinister complot gaande is, waarbij terreurdreiging doodleuk wordt verzonnen uit politiek opportunisme. Dat er ‘op ieder moment’ en ‘overal ter wereld’ een aanslag zou kunnen plaatsvinden lijkt me zelfs zo evident dat het simpelweg een platitude is. Waar ik wel moeite mee heb is de extreem eenzijdige, onkritische manier waarop dit soort berichtgeving de ether wordt ingeslingerd. Overheden hoeven maar een persbericht het kippenhok in te gooien en het staat in chocoladeletters op de voorpagina’s, inclusief frases als ‘zonder in details te kunnen treden’ en ‘waar de dreiging precies uit bestaat, kan niet worden vermeld’.

Wél vermeld: hoe effectief het omstreden afluisterapparaat van de veiligheidsdiensten blijkt te zijn. ‘Het goede nieuws is dat we informatie hebben opgepikt. Dat is wat de NSA doet’, aldus een Amerikaanse politiek woordvoerder in de Volkskrant.

Het gemak waarmee dit allemaal in het nieuws belandt zal grotendeels ingegeven zijn door wat de briljante veiligheidsdeskundige Bruce Schneier al eens samenvatte met ‘the fear­preacher always wins’: wie waarschuwt voor terreur, kan nooit ongelijk krijgen. Want óf er vindt geen aanslag plaats, wat te danken is aan de alertheid en waakzaamheid van hen die het voorzagen, óf er vindt wel een aanslag plaats, waardoor de waarschuwer op een treurige manier ook gelijk krijgt. De sceptici, de downplayers, degenen die om hard bewijs vragen, zitten er eigenlijk altijd naast. Gebeurt er niks, dan is het ondanks jou, en gebeurt er wel wat, dan is het dankzij jou.

Het moet gezegd: de Volkskrant publiceerde een dag na de waarschuwing wel een kritische analyse waarin deze scepsis naar voren werd gebracht. Toch ontbrak ook hier weer het meest cruciale deel van het verhaal over terreur, het deel dat in de westerse media structureel ontbreekt, namelijk: de beweegredenen van de terroristen zelf. Het is praktisch onmogelijk om hierover te beginnen zonder uitgemaakt te worden voor ‘goedprater’ van terreur, maar laat ik die onzin maar op de koop toenemen: wie al-Qaeda-leider Ayman al-Zawahiri in zijn speeches beluistert, kan onmogelijk concluderen dat hier een irrationele gek aan het woord is. In zijn meest recente speech ging hij uitvoerig in op de Amerikaanse terreur van het almaar groeiend aantal _drone-_aanvallen in de Arabische wereld. En ik kon niet anders denken dan: tja, hoe zouden wij het eigenlijk vinden als de Amerikanen, op zoek naar Nederlands-Syrische sympathisanten van de opstand tegen Assad, om de zoveel tijd een paar drones op Amsterdam-Oost zouden afvuren? Zouden we dan instemmend knikken? Of zouden we dan ook radicaliseren?

Over die kant van het verhaal geen woord in de westerse pers. Ik moest de speech van de site van een obscure denktank plukken om erachter te komen waar ze over ging. Het is een structurele omissie in onze verslag­geving die ons begrip van het fenomeen terrorisme ernstig geweld aan doet. Een vorm van geweld waar niet genoeg tegen gewaarschuwd kan worden.