World Cinema Amsterdam: 93 Days

Wachten en bidden

Dankzij voortvarend optreden van vier artsen bleef de miljoenenstad Lagos in 2014 een uitbraak van ebola bespaard. De medici moesten hun optreden met de dood bekopen.

Medium 93days 03
93 days, regie Steve Gukas © World Cinema Amsterdam

93 Days opent met indrukwekkende opnamen van Lagos vanuit de lucht. Beneden glijden de immense, op palen in het water gebouwde krottenwijken van de Nigeriaanse megastad voorbij. De boodschap is duidelijk: als de West-Afrikaanse ebola-epidemie het dichtbevolkte Lagos bereikt, zijn de gevolgen niet te overzien.

Dat de grootste stad van Sub-Sahara Afrika in 2014 een grootschalige uitbraak van ebola bespaard bleef, is te danken aan de toegewijde artsen wier alerte optreden centraal staat in 93 Days. De twee uur durende film van de Nigeriaanse regisseur Steve Gukas is een eerbetoon aan de vier Nigeriaanse medici – en de vier andere slachtoffers – die aan de infectieziekte stierven gedurende de 93 dagen tussen de vestiging van ebola in Lagos en de dag waarop de stad ebolavrij werd verklaard.

De Wereldgezondheidsorganisatie – zelf destijds bekritiseerd om haar trage reactie – prees Nigeria’s snelle indamming van ebola in Lagos als een ‘spectaculair succesverhaal’. Nigeria had in juli 2014 wel als ‘voordeel’ dat ebola toen al om zich heen greep in de nabijgelegen landen Liberia, Sierra Leone en Guinee. Nigeria was niet onvoorbereid op de ziekte, die in West-Afrika meer dan elfduizend doden zou veroorzaken.

93 Days is gebaseerd op een waargebeurd verhaal, maar bevat wel enkele gedramatiseerde scènes. Volgens het Amerikaanse Centers for Disease Control (cdc) werd in 2014 dankzij Nigeria’s snelle reactie een ‘wereldwijde catastrofe’ afgewend. In de film voorspellen medewerkers van cdc in Washington zelfs ‘miljoenen doden’ wanneer ze op de hoogte raken van het eerste geval van ebola in Lagos. Op een groot beeldscherm projecteren ze een wereldkaart met daarop het soort razendsnel uitdijende inktvlekken dat voorkomt in films over nucleaire Armageddons of invasies van vijandige buitenaardse wezens. En aan het einde van 93 Days verklaart de Nigeriaanse arts Benjamin Ohiaeri tijdens een plechtigheid voor zijn vier aan ebola overleden collega’s op gedragen toon: ‘Nigeria keek ebola in de ogen en zei: nee, we zullen niet wegrennen, we zullen niet wegduiken, we zullen niet falen. We zullen handelen als Nigerianen, voor Nigeria.’

‘Nigeria keek ebola in de ogen en zei: nee, we zullen niet wegrennen. We zullen handelen als Nigerianen, voor Nigeria’

De patriottische rol van Ohiaeri wordt ironisch genoeg niet vertolkt door een Nigeriaanse acteur maar door de Amerikaan Danny Glover, bekend van zijn rollen in onder meer The Color Purple, Witness en de filmreeks Lethal Weapon. Glover, met grijs haar inmiddels, kwijt zich gedegen van zijn taak. Dat regisseur Gukas voor zijn film een bekende Amerikaanse acteur wist te strikken, kan ook worden uitgelegd als een illustratie van de gestage opmars van Nigeria’s Nollywood-filmindustrie. Gukas beschikte duidelijk over een substantieel budget. Hij verkreeg dat mede door donaties van Nigeriaanse banken, de overheid van de federale deelstaat Lagos en de Dangote Foundation, de goededoelenorganisatie van Afrika’s rijkste ondernemer, de Nigeriaanse cementmagnaat Aliko Dangote. De sponsoring verklaart mogelijk iets van de vaderlandslievende passages in de film en is een paar keer zichtbaar via sluikreclame.

Toch gaat 93 Days niet gebukt onder effectbejag. Het beste aan de film is misschien dat hij de angst en het isolement invoelbaar maakt van de artsen die zelf patiënt worden nadat ze in aanraking zijn gekomen met de eerste ebolapatiënt in Lagos, de uit Liberia afkomstige Patrick Sawyer – hij overlijdt. De artsen, van First Consultants Medical Centre, nemen met vrees hun eigen lichaamstemperatuur op en zijn bang om hun naasten nog te omhelzen of een kus te geven. Ze weten dat een besmetting met ebola in de meeste gevallen leidt tot een afgrijselijke dood, met bloedingen uit alle lichaamsopeningen. De artsen verdwijnen in quarantaine waar ze terzijde worden gestaan door andere artsen, gehuld in de bekende astronautachtige pakken, met rubberen handschoenen en spuitapparatuur met desinfecterende middelen. We zien arts Stella Ameyo Adadevoh (gespeeld door Bimbo Akintola) vanuit de quarantaineruimte per mobiele telefoon een emotioneel gesprek voeren met haar zoon die een paar meter verderop staat, achter een raam. Ze zou haar zoon niet meer terugzien. Ze stierf op 19 augustus 2014, 57 jaar oud.

93 Days brengt de beklemming van het fysieke isolement van ebolapatiënten heel dichtbij, het drama van mensen die met de dood in de ogen niet kunnen rekenen op dat zeker in Afrika zo vanzelfsprekende gegeven van de lichamelijke aanraking, van de hand van de medemens. De patiënten zitten in een soort hedendaagse leprakolonie. Ze wachten, bidden en zweten, in de hoop dat ze herstellen.

De overleden Stella Ameyo Adadevoh is in Nigeria het bekendste dodelijke slachtoffer van de ebola-uitbraak, die relatief beperkt zou blijven door haar eigen vastberaden optreden. Adadevoh kreeg als eerste argwaan toen Sawyer in juli 2014 bij de kliniek van First Consultants Medical Centre werd binnengebracht. Hij zei misschien malaria te hebben, maar Adadevoh vertrouwde het niet en verbood hem de kliniek te verlaten, ook al liep ze daarmee zelf risico en werd ze onder druk gezet door diplomaten van Sawyers land Liberia. Sawyer werd enkele dagen later dood aangetroffen in een plas bloed.

Het Amerikaanse weekblad Time riep in december 2014 in een ontroerend gebaar de ebolabestrijders in West-Afrika uit tot collectieve ‘Persoon van het jaar’. Onder een deel van het westerse publiek was de omvang van de ebola-epidemie pas echt doorgedrongen toen westerse artsen besmet raakten en ter behandeling werden overgevlogen naar Europa en Amerika. Vakanties in heel Afrika werden afgezegd. Een kracht van 93 Days is dat dit een Nigeriaanse productie is over Nigeriaanse medici in de frontlijn, de sporadische dramatiseringen van het verhaal daargelaten.

World Cinema Amsterdam

Van 17 t/m 26 augustus vindt in filmtheater Rialto en in De Balie het zomerfestival World Cinema Amsterdam plaats met films uit Azië, Afrika en Latijns-Amerika. De ruggengraat van het programma wordt gevormd door een competitie waarin negen films strijden om een speciale award. Daarnaast zijn er ook gratis openluchtvoorstellingen in het Vondelpark, het Oosterpark en de binnentuin van café De Tropen. Meer informatie en tickets: worldcinemaamsterdam.nl