Wagners Tannhäuser verhit Siberië

Novosibirsk – De opvoering van Wagners Tannhäuser in de Siberische stad Novosibirsk levert drama op dat tot ver buiten de theatermuren reikt en inmiddels heel Rusland omvat.

De opera ging in december in première in het Opera- en Ballettheater van Novosibirsk en werd medio maart opnieuw opgevoerd. Afgelopen zondag vond het voorlopig laatste bedrijf in dit spektakel plaats. Terwijl in Novosibirsk ruim duizend Russisch-orthodoxe tegenstanders van de voorstelling protesteerden, viel het doek voor theaterdirecteur Boris Mezdritsj. Het Minkoelt, zoals de orwelliaans klinkende afkorting luidt voor het ministerie van Cultuur, kwam namelijk aan de bezwaren van de Russisch-orthodoxe kerk tegemoet en ontsloeg Mezdritsj. Hij wordt vervangen door voormalig fruitimporteur en filantroop Vladimir Kechman, die al verschillende onderscheidingen van de orthodoxe kerk ontving en tevens directeur is van een Petersburgs theater.

Met dit ontslag behaalt de orthodoxe kerk, die Rusland vrij wil houden van ‘westerse smetten’, voorlopig de overwinning in dit bizarre schandaal, waarin de kerk de rol heeft overgenomen van de vroegere sovjetcensor. Steen des aanstoots is dat in deze hedendaagse uitvoering niet de dichter Tannhäuser, zoals in het origineel, maar Jezus zijn ziel verliest aan Venus en afstand doet van de christelijke moraal. De woede van de orthodoxen steeg tot het kookpunt door de poster op het toneel voor de zogenaamde film De Venusgrot, waarvan sprake is in de voorstelling. Op de poster stond een vrouw met tussen haar benen een man aan het kruis. In de rechtszaak die de orthodoxe kerk aanspande tegen de regisseur en theaterdirecteur, op grond van de Wet op het beledigen van gelovigen uit 2013, volgde op 10 maart echter vrijspraak.

Regisseur Koeljabin ontving vele steunbetuigingen van culturele zwaargewichten. Zo nodigde de directeur van het Bolsjoj Theater hem uit om daar een voorstelling te geven. Het fanatisme van de kerk kende echter geen grenzen en ze verzocht de minister van Cultuur om de Siberische Tannhäuser te verbieden. Zelfs president Poetin bemoeide zich ermee, bij monde van zijn adviseur voor culturele zaken, Vladimir Tolstoj. Tolstoj verklaarde dat de spanningen rond Tannhäuser schadelijk zijn voor de maatschappij, waarbij hij opmerkte: ‘Vervolging is onacceptabel maar een kunstenaar moet tactisch zijn.’ Het volgende bedrijf van de Siberische Tannhäuser is zondag 5 april, als naar verwachting duizenden tegenstanders van de culturele heksenjacht gaan protesteren. Wagners Tannhäuser is aldus tot inzet geworden van een strijd om culturele vrijheid in Poetins Rusland.