Menno Hurenkamp

Walrus op scooter

Neem een dooddoener. ‘Vroeger hadden mensen nog echt contact.’ ‘De wereld verandert tegenwoordig razendsnel.’ Dit soort clichés zijn TomToms in gezelschap. Heerlijk. Eén zo’n zinnetje en je weet waar het gesprek heen gaat en hoe laat je weer thuis op de bank zit, zonder gezeur aan je hoofd. ‘De geschiedenis herhaalt zich’: een gemeenplaats als een grote hap chocola. Iemand zegt het, en met een beetje geluk echoot iemand anders daarop de variant van Karl Marx – ‘de geschiedenis herhaalt zich, eerst als klucht, dan als tragedie’. Of die van Winston Churchill: ‘de geschiedenis herhaalt zich, maar zonder dat we ervan leren’. D’r klopt nooit wat van, maar de dialoog kabbelt verder en de maatschappelijke vrede blijft bewaard. Alles dankzij clichés, die nooit waar zijn maar altijd dienstig.

Al deze wijsheid over nut en noodzaak van het cliché legde ik af nadat duidelijk was geworden dat in Eindhoven het burgemeestersreferendum tussen twee kandidaten van de Partij van de Arbeid gehouden wordt. Hieruit trekke men maar één les. De geschiedenis herhaalt zich als komedie én drama én zonder dat we er iets van leren. Hoe zat het ook weer? Niet zo heel lang geleden is in Utrecht een burgemeestersreferendum gehouden. Dat liep, eh, niet zo goed af. De mensen konden kiezen tussen twéé pvda-kandidaten, en dan nog van het meest bestuurlijke soort. Superambtenaar Ralph Pans en volksvertegenwoordiger Aleid Wolfson bleken als enigen geschikt en bereid het Utrechts krijt te betreden. Beste kerels, kundige regelaars. Maar zet ze niet op een zeepkist in de hoop dat ze kiezers overtuigen op hen te stemmen. Je leert eerder een walrus rijden op een scooter. Wat te voorspellen viel: zes van de tweehonderdduizend stemgerechtigden namen de moeite naar de stembus te gaan om aldaar niet te mogen kiezen. Je zou zeggen: daar trapt de pvda niet meer in. Te meer daar – verrassing – verliezend kandidaat Ralph Pans al direct na afloop stelde dat het misschien toch niet zo’n goed ideetje was geweest, twee kandidaten van dezelfde partij. En dat deze week nog eens dapper herhaalde in een boek.

Maar niks. Nu maken zich in Eindhoven wéér twee mannen op voor een spannende strijd. Leen Verbeek en Rob van Gijzel zijn beiden sociaal-democraat van het wit-grijze soort: degelijk en gegarandeerd charismavrij. Blijkbaar heeft niemand in de top van de pvda de afgelopen maanden moeite genomen hen op te bellen met de mededeling: ‘Luister! Een van jullie haakt nú af. Wegens familieomstandigheden, omdat je hobby teenschilderen te veel tijd kost, verzin wat. Maar een van jullie hoepelt op. Die krijgt een ander klusje. CDK, voorzitter van een ziekenhuis, iets op de Antillen, whatever. Maar we laten ons niet weer in het pak naaien door gniffelende cda’ers en vvd’ers. Laat staan dat we ons kwetsbaar maken voor alle commentaar van de rechtse populisten dat we het volk nog altijd onze wil opleggen.’ Hoeveel mensen gaan stemmen in Eindhoven? Vier? En hoeveel mensen kopen straks het boek waarin verliezend kandidaat Verbeek schrijft dat hij ‘het toch niet had moeten doen’?

Het encyclopedielemma ‘gekozen burgemeester’ had in 2009 kunnen luiden: ‘d66-plan om het Nederlands lokaal bestuur boven het niveau van dat van Georgië te tillen, gesneuveld wegens een algemeen gebrek aan belangstelling.’ Maar het wordt: ‘Democratische vernieuwing, getorpedeerd door pvda. Eerst in Eerste Kamer (zie het lemma: “Nacht van Van Thijn”) en vervolgens door gecorrumpeerde referenda in Utrecht (2007) en Eindhoven (2008).’