TELEVISIE  Bollywood Blues

Wanneer trouw je?

De hindoestaans-Surinaamse gemeenschap is letterlijk en figuurlijk zelden in beeld. Dat heeft met gebrek aan belangstelling van de buitenwacht, maar ook met de relatief ‘stille’ aard van de cultuur zelf te maken. En met de afgeslotenheid waar ‘leden’ kracht aan ontlenen maar die ook zwakte genereert, en problemen. Veel hindoestaanse meiden worstelen met de spanning tussen de eisen die hun omgeving en cultuur aan hen stellen en hun verlangen naar de mogelijkheid eigen keuzes te maken en naar ontplooiing – soms met dramatisch gevolg. Rishi Chamman portretteert in zijn documentaire Bollywood Blues een jonge vrouw wier dansfilmliefde niet uitzonderlijk is, noch dat ze als hobby zelf deel uitmaakt van zo’n dansgroep.
Evenmin bijzonder lijkt dat ze met een aantal leden meereist naar de Indiase bron van die muziekfilmcultuur – maar dat is het wel omdat ze van haar vader, eigenaar van een kleine garage, zelfs niet in het donker de Haagse straat op mag: op geen enkele manier mag de eer van zijn dochter in gevaar, maar vooral ook niet in opspraak komen. Ze gaat uiteindelijk wel, zij het gechaperonneerd, maar wie nu denkt met een klassiek hindoestaans meisje te maken te hebben dat blij is met een piepklein beetje vergunde ruimte, vergist zich in deze ijzersterke Monique. Verscheurd wordt ze door ouderliefde en gehoorzaamheidsplicht enerzijds en verlangen naar zelfbeschikking anderzijds, waarbij ze een extreem patriarchale vader niet-aflatend bestookt met vragen en argumenten. Schokkende dingen zegt de man, maar het zou minder interessant zijn als je niet ook iets voelde van zijn angst, zorg, liefde en trots voor die slimme dochter. Monique en regisseur Chamman voelen die wel.
De film schetst niet alleen een botsing tussen traditie en moderniteit maar ook tussen laag- en hoogopgeleid. Want waar moeder huisvrouw en vader sleutelaar aan auto’s is, daar studeert Monique voor onze ogen af. ‘Meester doctorandus’, zegt haar getrouwde zus in een feesttoespraakje, ‘geen idee wat dat betekent’, om dan te constateren dat Monique nu geen enkel argument meer heeft om niet bij alle familiebijeenkomsten aanwezig te zijn. Oftewel afgelopen met die gekkigheid en wanneer trouw je eindelijk? Zoals veel goede documentaires onthult de film ook nog een verbluffend geheim, maar ook zonder dat neem je je pet af voor een regisseur die dit alleen maar kon maken doordat hij zelf tot de groep behoort, maar ook doordat hij bij beide ‘partijen’ groot vertrouwen verwierf – vertrouwen dat niet wordt beschaamd. Een belangrijke film.
Belangrijk ook Van Moskou tot Magadan van Jelle Brandt Corstius, journalist in Rusland, en regisseur Hans Pool. Tot twintig jaar geleden waren de enige Russen die je op de televisie zag degenen die op het Rode Plein paradeerden of de parade afnamen. Ingezoomd werd op de laatsten en Kremlin-kenners leidden uit hun snorlengte af hoe de machtsverhoudingen lagen. In harten van Russen kwam je alleen via Van Oorschots Russische Bibliotheek, dus wist je eindeloos veel meer van boeren, artsen, ambtenaren, popes en adellijke meisjes uit Toergenjevs en Tsjechovs tijd dan van tijdgenoten in dat onmetelijke land. Het is de geweldige verdienste van Emile Fallaux en de VPRO dat we al in 1990 ‘echte Russen’ in het wild leerden kennen. Post Irkoetsk toonde een wereld in overgang en verwarring. Dichterbij kon je bijna niet komen. De clichés bleken waar en tegelijk lag alles veel ingewikkelder, zowel vreemder als herkenbaarder dan gedacht. En nu dan reist de jonge Brandt Corstius door de buitengewesten, door het ‘echte Rusland’, en het resultaat is gewoon en indrukwekkend tegelijk.

Rishi Chamman, Bollywood Blues. NPS. Holland Doc. Dinsdag 24 februari 23.30, Nederland 2. Van Moskou tot Magadan. VPRO. Zondags, 20.15, Nederland 2